Mùa Tết là mùa lừa đảo chuyển khoản nở rộ vì ai cũng vội, chuyển tiền nhiều, và dễ tin những lời hứa về vé xe, quà tặng, tiền lì xì. Quy tắc gọn nhất: trước mỗi lần chuyển tiền cho người hoặc nơi chưa từng giao dịch, dừng lại kiểm tên người nhận và xác minh qua một kênh khác; không bao giờ đọc mã xác thực cho ai, không cài ứng dụng lạ, không bấm đường dẫn đòi đăng nhập.
Bài này liệt kê các kiểu lừa hay gặp quanh Tết Đinh Mùi 2027, bốn câu tự hỏi trước khi bấm chuyển, cách giúp ông bà, bố mẹ tránh bẫy, và những việc phải làm ngay trong giờ đầu nếu lỡ chuyển tiền cho kẻ gian. Bài không nêu tên vụ việc cụ thể; các tình huống đều là mô tả kiểu thường gặp.
Vì sao mùa Tết là mùa lừa đảo
Ba điều kiện khiến kẻ gian chọn mùa Tết. Thứ nhất, số giao dịch tăng vọt: người ta chuyển tiền mua quà, đặt vé, đặt hàng, lì xì, biếu bố mẹ, nên thêm một lần chuyển nữa không gây chú ý. Thứ hai, mọi người đều vội: vé phải đặt ngay kẻo hết, hàng phải giao trước 29 Tết, sếp cần chuyển gấp. Sự vội làm người ta bỏ qua bước kiểm tra.
Thứ ba, bầu không khí Tết khiến người ta dễ tin. Một tin nhắn "bạn nhận được bao lì xì", "quà tri ân khách hàng dịp Tết" nghe hợp lý vào tháng Chạp hơn bất kỳ lúc nào khác. Người lớn tuổi, vốn ít quen với các thủ đoạn trên mạng, lại hay được con cháu ở xa chuyển tiền dịp này, nên càng dễ bị nhắm vào.
Người trẻ cũng không miễn nhiễm. Chính những người quen mua sắm trên mạng, quen chuyển khoản trong vài giây, lại dễ bấm chuyển theo phản xạ mà không đọc tên người nhận. Lừa đảo mùa Tết không chọn tuổi; nó chọn lúc người ta vội.
Năm 2027, tháng Chạp chỉ có 29 ngày, giao thừa rơi vào đêm thứ Sáu 5/2. Những ngày cuối tuần trước đó và tuần cuối cùng trước Tết là lúc áp lực "kịp trước Tết" mạnh nhất, cũng là lúc nên cảnh giác nhất.
Các kiểu lừa hay gặp quanh Tết
Thủ đoạn thay đổi liên tục, nhưng phần lớn quay quanh những nhu cầu mùa Tết. Bảng dưới gom các kiểu hay gặp và dấu hiệu để nhận ra.
| Kiểu lừa | Diễn ra thế nào | Dấu hiệu nhận ra |
|---|---|---|
| Vé tàu, xe, máy bay giả | Trang hoặc tài khoản mạng xã hội rao vé Tết đã hết ở nơi chính thức, đòi chuyển khoản trước | Giá bất thường, tài khoản nhận là cá nhân, hối thúc chuyển ngay |
| Giả người thân, bạn bè | Tài khoản mạng xã hội bị chiếm nhắn mượn tiền, nhờ chuyển hộ, có khi gọi video ngắn, hình mờ | Lý do gấp, xin chuyển vào tài khoản khác tên, tránh gọi thoại bình thường |
| Giả giao hàng | Người tự xưng giao hàng báo có đơn quà Tết, đòi chuyển phí hoặc gửi đường dẫn để "xác nhận địa chỉ" | Bạn không đặt đơn nào, đường dẫn lạ, đòi đăng nhập hay nhập thẻ |
| Quà tri ân, trúng thưởng | Tin nhắn báo trúng quà Tết, chỉ cần đóng phí vận chuyển hoặc thuế | Không tham gia chương trình nào, đòi tiền trước để nhận quà |
| Giả ngân hàng | Tin nhắn báo tài khoản bị khoá, cần cập nhật trước Tết, kèm đường dẫn | Đường dẫn không phải trang chính thức, đòi mật khẩu, mã xác thực |
| Hàng Tết đặt cọc | Bán đào, mai, giỏ quà, đặc sản giá rẻ, đòi cọc rồi chặn liên lạc | Tài khoản mới, ảnh lấy trên mạng, không có địa chỉ để đến xem |
| Việc làm thêm dịp Tết | Tuyển cộng tác viên làm nhiệm vụ online nhận hoa hồng, đòi nạp tiền trước | Việc dễ mà lương cao, phải nạp tiền mới được rút |
Điểm chung của gần như mọi kiểu: bạn phải chuyển tiền trước hoặc cung cấp thông tin đăng nhập, và bị hối thúc phải làm ngay.
Bốn câu tự hỏi trước khi bấm chuyển
Tạo thói quen tự hỏi bốn câu này mỗi lần chuyển tiền cho người hoặc nơi chưa từng giao dịch. Chúng tốn chưa đầy một phút:
- Mình có chủ động tìm đến người này, hay người này tự tìm đến mình? Lời mời tự tìm đến cần nghi ngờ gấp đôi.
- Tên chủ tài khoản hiện trên ứng dụng ngân hàng có khớp với người hoặc công ty mình định chuyển không?
- Mình đã xác minh qua một kênh khác chưa: gọi thoại vào số đã lưu từ trước, hỏi trực tiếp người thân, xem trang chính thức?
- Nếu mình chờ thêm một ngày, có thật sự mất gì không? Kẻ gian luôn nói "phải chuyển ngay"; người bán thật thường chờ được.
Chỉ cần một câu trả lời khiến bạn lưỡng lự, hãy dừng lại. Mất một chiếc vé hay một món hàng vì chậm chân thì tiếc, nhưng mất tiền vào tay kẻ gian thì gần như không lấy lại được.
Bốn câu này cũng nên dán ở chỗ dễ thấy với ông bà, bố mẹ, hoặc lưu thành ghi chú trên điện thoại của các cụ. Đọc lại một lần trước khi bấm chuyển là thói quen tốt cho cả nhà.
Gọi video cũng có thể giả
Một biến thể khác là cuộc gọi từ người tự xưng là công an, toà án, nhân viên ngân hàng, báo bạn liên quan đến một vụ việc và yêu cầu chuyển tiền vào "tài khoản tạm giữ" để chứng minh trong sạch. Cơ quan chức năng không làm việc theo cách đó qua điện thoại. Gặp cuộc gọi kiểu này, bạn cúp máy và tự liên hệ đến cơ quan ấy qua địa chỉ chính thức.
Trước đây, lời khuyên phổ biến là "gọi video để kiểm tra". Hiện nay, kẻ gian có thể dùng hình ảnh và giọng nói lấy từ mạng xã hội của nạn nhân để dựng những đoạn video ngắn, giả khuôn mặt và giọng người thân. Cuộc gọi thường rất ngắn, hình mờ, tiếng chập chờn, rồi viện cớ mạng yếu để tắt máy và chuyển sang nhắn tin.
Cách kiểm tốt hơn là gọi thoại bình thường vào số điện thoại mà bạn đã lưu từ trước, không bấm gọi lại từ chính tài khoản đang nhắn. Hoặc hỏi một câu chỉ người thân thật mới biết, như tên con vật nuôi hồi nhỏ, món ăn mẹ hay nấu. Nhiều gia đình đã thống nhất một "câu hỏi kiểm tra" riêng cho những lúc như thế này.
Nếu người thân thật sự cần tiền gấp, họ sẽ thông cảm với việc bạn kiểm tra. Một cuộc gọi chậm năm phút không làm ai thiệt; một lần chuyển tiền cho kẻ giả mạo thì có.
Bảo vệ ông bà, bố mẹ khỏi bẫy
Nói chuyện trước Tết. Kể cho bố mẹ nghe các kiểu lừa trong bảng trên bằng ngôn ngữ đơn giản, kèm ví dụ. Nói rõ: con cháu không bao giờ nhờ chuyển tiền qua tin nhắn mà không gọi điện.
Đặt một quy tắc chung. Mỗi lần có ai xin tiền, kể cả tự xưng là con cháu, bố mẹ gọi cho một người con khác để hỏi trước khi chuyển.
Kiểm điện thoại của bố mẹ. Xoá ứng dụng lạ, bật thông báo giao dịch, đặt hạn mức chuyển tiền trong ngày ở mức vừa đủ dùng nếu ngân hàng có tính năng này.
Dặn không đọc mã cho ai. Mã xác thực gửi qua tin nhắn là chìa khoá tài khoản. Không đọc cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng hay công an.
Không làm bố mẹ xấu hổ. Nếu bố mẹ lỡ bị lừa, đừng trách. Người bị lừa thường giấu vì xấu hổ, và chính sự im lặng đó làm mất thời gian vàng để báo ngân hàng.
Lỡ chuyển rồi: việc cần làm trong giờ đầu
Càng hành động nhanh càng có cơ hội ngăn chặn. Làm theo thứ tự:
- Gọi ngay tổng đài chính thức của ngân hàng bạn, số in trên thẻ hoặc trong ứng dụng, báo giao dịch nghi lừa đảo và đề nghị hỗ trợ tra soát, phong toả theo quy trình của ngân hàng.
- Nếu đã lỡ cung cấp mật khẩu hoặc mã xác thực, đổi mật khẩu ngay, đề nghị ngân hàng khoá tạm dịch vụ ngân hàng điện tử.
- Chụp màn hình toàn bộ cuộc trò chuyện, tài khoản nhận tiền, biên lai giao dịch, đường dẫn trang lừa đảo.
- Trình báo cơ quan công an nơi gần nhất, mang theo bằng chứng.
- Báo cho người thân, bạn bè nếu tài khoản mạng xã hội của bạn bị chiếm, để họ không bị lừa tiếp.
- Cảnh giác với bất kỳ ai liên hệ hứa "lấy lại tiền" kèm phí: đó thường là lớp lừa thứ hai.
Không có gì đảm bảo lấy lại được tiền, nhưng báo sớm vẫn là cơ hội tốt nhất, và giúp cơ quan chức năng ngăn kẻ gian tiếp tục với người khác.
Thói quen an toàn trong tháng Chạp
Một vài thói quen nhỏ giúp cả nhà đi qua mùa Tết an toàn hơn:
- Chỉ đặt vé, đặt hàng qua kênh chính thức của nhà xe, hãng tàu, cửa hàng có địa chỉ thật.
- Lưu sẵn số điện thoại của người thân thay vì chỉ liên lạc qua mạng xã hội.
- Bật xác thực hai lớp cho tài khoản mạng xã hội và email.
- Không đăng công khai lịch về quê, vé máy bay, ảnh căn cước, ảnh thẻ ngân hàng.
- Không bấm đường dẫn trong tin nhắn tự xưng là ngân hàng; mở thẳng ứng dụng ngân hàng để kiểm.
- Chuyển tiền lớn thì chia làm hai lần: lần đầu một khoản nhỏ để kiểm tên và xác nhận, lần sau mới chuyển phần còn lại.
Những thói quen này không chỉ dùng cho mùa Tết. Giữ chúng suốt năm, bạn sẽ khó trở thành mục tiêu dễ dàng.
Nếu nhà bạn có nhóm chat gia đình, ghim một tin nhắn ngắn nhắc các quy tắc trên vào đầu tháng Chạp. Mỗi khi ai đó thấy một kiểu lừa mới, chia sẻ vào nhóm để cả nhà cùng biết, nhất là ông bà và các cháu tuổi teen.
Câu hỏi thường gặp
Mua vé xe Tết qua mạng thế nào để không bị lừa?
Chỉ đặt qua kênh chính thức của nhà xe, hãng tàu, hãng bay hoặc đại lý có địa chỉ thật. Cảnh giác với tài khoản cá nhân rao vé đã hết ở nơi chính thức, đòi chuyển khoản trước và hối thúc chuyển ngay.
Người thân nhắn mượn tiền qua mạng xã hội thì kiểm tra thế nào?
Gọi thoại bình thường vào số điện thoại đã lưu từ trước, không gọi lại qua chính tài khoản đang nhắn. Có thể hỏi một câu chỉ người thân thật mới biết. Gọi video ngắn, hình mờ không còn đủ để tin.
Ngân hàng có nhắn tin yêu cầu cập nhật tài khoản trước Tết không?
Ngân hàng không yêu cầu khách bấm đường dẫn để nhập mật khẩu hay mã xác thực. Nếu nhận tin như vậy, đừng bấm; mở thẳng ứng dụng ngân hàng hoặc gọi tổng đài in trên thẻ để kiểm.
Lỡ chuyển tiền cho kẻ lừa đảo thì làm gì đầu tiên?
Gọi ngay tổng đài chính thức của ngân hàng để đề nghị tra soát, phong toả theo quy trình, rồi chụp lại bằng chứng và trình báo công an. Không chuyển thêm tiền cho ai hứa giúp lấy lại tiền.
Làm sao giúp bố mẹ lớn tuổi tránh bị lừa dịp Tết?
Kể các kiểu lừa bằng ví dụ đơn giản, đặt quy tắc gọi cho một người con khác trước khi chuyển tiền, dặn không đọc mã xác thực cho ai, và kiểm điện thoại của bố mẹ để xoá ứng dụng lạ.
Tin nhắn báo nhận được bao lì xì có thật không?
Nhận tiền không cần làm gì cả, tiền tự về tài khoản. Tin nhắn nào đòi bấm đường dẫn, đăng nhập hay nhập mã để nhận lì xì đều là dấu hiệu lừa đảo, bạn nên xoá đi.