Dạy con nhận lì xì lịch sự gọn nhất là tập trước ở nhà vài lần trong tuần cuối tháng Chạp: nhận bằng hai tay, nói cảm ơn và chúc lại một câu ngắn, cất bao vào túi hoặc đưa bố mẹ giữ, không mở ra xem trước mặt người lì xì. Trẻ được tập trước thì tự tin, người lớn nhận lời cảm ơn thì vui, bố mẹ đỡ phải nhắc giữa đám đông.
Bài này đi qua cách tập theo từng độ tuổi, những câu nói vô tư của trẻ khiến người lớn ngượng và cách gỡ, chuyện con ngại người lạ, và cách cảm ơn khi được lì xì qua chuyển khoản. Bài không bàn chuyện bố mẹ giữ tiền lì xì của con; ở đây chỉ nói về phép lịch sự khi nhận.
Vì sao nên tập trước, không đợi đến lúc nhắc
Ngày Tết, trẻ được lì xì nhiều lần trong một ngày, ở nhiều nhà khác nhau, giữa nhiều người lạ. Nếu không được chuẩn bị, con dễ lúng túng: giật lấy bao, quên cảm ơn, mở ra xem ngay, hoặc trốn sau lưng bố mẹ. Bố mẹ lúc đó chỉ còn cách nhắc to trước mặt khách, và đứa trẻ bị nhắc trước mọi người thường càng ngượng, càng không làm.
Tập trước ở nhà biến việc nhận lì xì thành một thói quen đã quen tay. Trẻ thích những việc có quy trình rõ ràng, biết trước điều sẽ xảy ra, và rất thích được đóng vai. Vài lần tập trong tuần cuối tháng Chạp, như một trò đóng vai vui vẻ, là đủ để con tự làm khi đến lúc thật.
Tập trước còn cho bố mẹ cơ hội nói với con về ý nghĩa của bao lì xì bằng ngôn ngữ trẻ hiểu: đó là lời chúc của người lớn dành cho con, nên con cảm ơn và chúc lại. Trẻ hiểu điều đó thì việc cảm ơn đến tự nhiên hơn, không chỉ là một câu học thuộc.
Tập nhận lì xì ở nhà: năm bước
Mỗi lần tập chỉ vài phút. Bố hoặc mẹ đóng vai người lì xì, dùng bao đỏ thật cho con có cảm giác thật:
- Đứng ngay ngắn hoặc khoanh tay chào khi người lớn gọi đến, nói "con chào bác ạ", "cháu chào ông ạ" theo đúng cách xưng hô của nhà mình.
- Đưa hai tay ra nhận bao, nhìn người lớn, không giật.
- Nói cảm ơn và chúc lại một câu ngắn con nhớ được, ví dụ "con cảm ơn bác, con chúc bác năm mới mạnh khoẻ ạ".
- Cất bao vào túi áo hoặc đưa ngay cho bố mẹ, không mở ra xem.
- Quay lại chỗ của mình, không đứng chờ người lớn khác lì xì tiếp.
Khi tập, khen cụ thể từng việc con làm đúng: "con nhận bằng hai tay, đẹp lắm". Đổi vai cho con đóng người lì xì, bố mẹ đóng trẻ con, để con thấy từ phía người trao. Trẻ thường rất thích vai này.
Câu chúc lại không cần dài hay hoa mỹ. Một câu ngắn con tự nói được tốt hơn một câu dài học thuộc rồi quên giữa chừng. Lời chúc Tết chi tiết hơn cho từng người bạn có thể tham khảo ở những trang chuyên về câu chúc.
Theo độ tuổi: kỳ vọng vừa sức
Mỗi độ tuổi làm được một mức khác nhau. Kỳ vọng quá cao làm cả bố mẹ và con căng thẳng.
| Độ tuổi | Con làm được gì | Bố mẹ hỗ trợ |
|---|---|---|
| Dưới ba tuổi | Đưa tay nhận, có khi nói được "cảm ơn" | Bố mẹ nói cảm ơn thay, cất bao giúp con |
| Ba đến năm tuổi | Khoanh tay chào, nhận hai tay, nói cảm ơn | Nhắc nhỏ bên tai nếu con quên, không nhắc to |
| Sáu đến chín tuổi | Chào, nhận, cảm ơn và chúc lại một câu | Tập câu chúc trước, khen khi con tự làm |
| Mười tuổi trở lên | Tự chào hỏi, trò chuyện vài câu với người lớn | Nói trước với con về những người con sẽ gặp |
Trẻ trong phổ tự kỷ, trẻ chậm nói hay trẻ có khó khăn riêng cần một cách tập khác, chậm hơn, và người lớn trong họ nên được bố mẹ nói trước để thông cảm. Lời cảm ơn có thể là một cái gật đầu, một cử chỉ con làm được.
Đừng so sánh con với anh chị em họ trước mặt mọi người, kiểu "sao em kia chúc hay thế mà con không nói gì". Câu so sánh đó làm trẻ ngại hơn, không làm trẻ giỏi hơn.
Những câu vô tư của trẻ và cách gỡ
"Sao ít thế ạ?" Trẻ nhỏ nói vì vô tư, không phải vì hư. Bố mẹ cười, nói "con cảm ơn bác đi", rồi về nhà giải thích nhẹ nhàng rằng bao lì xì là lời chúc, không nói về số tiền trước mặt người tặng.
"Con có bao này rồi." Trẻ nhận ra bao giống bao của nhà khác. Bố mẹ nói "bác cũng chúc con đấy, con cảm ơn bác nào", chuyển hướng ngay.
"Cho con thêm một bao nữa." Nhắc con nhỏ nhẹ, xin lỗi người lớn bằng một nụ cười. Ở nhà, giải thích rằng mỗi người lì xì một bao là đủ.
Con mở bao ngay tại chỗ. Bố mẹ nhẹ nhàng gấp bao lại, cất giúp con, không mắng trước mặt khách. Tập lại ở nhà lần sau.
Con chê bao, chê màu. Gỡ bằng câu nói vui, rồi nhắc con cảm ơn. Về nhà nói với con rằng bao nào cũng là lời chúc.
Con hỏi to "mẹ ơi bác cho con bao nhiêu". Mẹ trả lời nhỏ "lát về nhà mẹ con mình xem", và nhắc con cảm ơn bác trước. Đây là lúc nhớ lại bài tập ở nhà: cất bao, không mở, không hỏi số tiền.
Khi con ngại người lạ, không muốn nhận
Có những trẻ rất ngại người lạ, nhất là khi về quê gặp họ hàng ít khi gặp. Con trốn sau lưng bố mẹ, không chào, không chịu đưa tay nhận. Đây là phản ứng bình thường của nhiều trẻ, không phải con vô lễ. Ép con chào, ép con ôm, ép con thơm má người lớn trước mặt mọi người thường làm con sợ hơn.
Bố mẹ có thể đỡ lời: "Cháu còn ngại, để lát nữa cháu quen thì cháu chào bác ạ", rồi nhận bao thay con, cảm ơn thay con. Cho con thời gian ngồi gần bố mẹ, quan sát, làm quen với không khí. Nhiều trẻ sau mười lăm, hai mươi phút sẽ tự tiến đến.
Trước khi về quê, kể cho con nghe về những người con sẽ gặp: bà nội tóc bạc, bác cả hay kể chuyện, các anh chị họ cùng tuổi. Cho con xem ảnh nếu có. Khi gặp, con nhận ra những người đã nghe kể, sẽ bớt ngại. Tôn trọng việc con không muốn ôm hay thơm má cũng là dạy con rằng cơ thể của con là của con.
Được lì xì qua chuyển khoản: cảm ơn thế nào
Ngày càng nhiều người thân ở xa lì xì các cháu bằng chuyển khoản vào tài khoản của bố mẹ. Với trẻ, khoản tiền này vô hình: con không cầm bao, không thấy người trao. Bố mẹ dễ quên kể cho con, và con cũng không biết để cảm ơn.
Khi nhận được, bố mẹ kể cho con: "Cô Hạnh ở xa gửi mừng tuổi con đấy." Rồi cùng con gọi điện hoặc gọi video cho cô để cảm ơn và chúc Tết. Nếu không gọi được ngay, cho con ghi âm một lời cảm ơn ngắn gửi qua tin nhắn. Trẻ lớn hơn có thể tự nhắn, tự viết một tấm thiệp chụp ảnh gửi đi, hoặc vẽ một bức tranh nhỏ tặng lại.
Thói quen này dạy con rằng mọi món quà, dù đến qua đường nào, đều có người tặng phía sau, và người đó xứng đáng được cảm ơn. Đó cũng là cách giữ sợi dây tình cảm giữa con và họ hàng ở xa, những người con ít có dịp gặp.
Người không quen cho tiền, cho quà: dạy con hỏi bố mẹ trước
Ngày Tết, ai cũng niềm nở với trẻ con, và chuyện người không quen biết dúi bao lì xì, cái kẹo cho một đứa trẻ ở chợ hoa, ở chùa, ở khu vui chơi không phải hiếm. Phần lớn là thiện ý. Tuy vậy, đây cũng là dịp tốt để dạy con một quy tắc an toàn dùng được suốt năm: nhận bất cứ thứ gì từ người con không quen, con hỏi bố mẹ trước.
Nói với con bằng giọng bình thản: "Ai con không biết mà cho con quà, con nói con hỏi bố mẹ đã, rồi chạy về chỗ bố mẹ." Không cần kể chuyện đáng sợ. Trẻ nhớ quy tắc đơn giản tốt hơn những lời đe doạ. Khi con làm đúng, khen con ngay, kể cả khi người cho chỉ là một bà cụ hiền lành.
Bố mẹ cũng nên dặn con không đi theo ai ra khỏi tầm nhìn của bố mẹ, dù người đó hứa cho lì xì, cho đồ chơi, hay nói là người quen của bố mẹ. Ở nơi đông người dịp Tết, giữ con trong tầm tay và hẹn trước một chỗ gặp lại nếu lạc nhau.
Sau khi nhận: giúp con nhớ người tặng
Cuối ngày chúc Tết, dành vài phút cùng con nhìn lại. Không phải để đếm tiền, mà để con nhớ những người đã chúc mình:
- Cùng con kể lại hôm nay đã đến nhà ai, gặp ai, ai đã chúc con điều gì.
- Khen con những lúc con đã chào hỏi, cảm ơn đúng.
- Nhắc nhẹ một điều con có thể làm tốt hơn ở nhà tiếp theo, chỉ một điều thôi.
- Cất các bao lì xì vào một chỗ chung, viết tên người tặng lên mảnh giấy kẹp kèm nếu con muốn nhớ.
- Hỏi con muốn dùng tiền lì xì vào việc gì, để con thấy mình được tham gia.
Bố mẹ không nên biến buổi nhìn lại thành buổi chấm điểm. Một đứa trẻ cả ngày đi chúc Tết đã mệt; chỉ cần vài câu nhẹ nhàng trước giờ ngủ, kèm một cái ôm.
Những cuộc trò chuyện nhỏ cuối ngày này giúp con hiểu rằng điều quý nhất của ngày Tết là những người đã nghĩ đến con. Đồng tiền trong bao chỉ là cách người lớn nói ra điều đó.
Câu hỏi thường gặp
Nên dạy con nhận lì xì từ mấy tuổi?
Từ khoảng ba tuổi, trẻ đã có thể tập khoanh tay chào, nhận bằng hai tay và nói cảm ơn. Trẻ nhỏ hơn thì bố mẹ cảm ơn thay. Tập trước ở nhà vài lần trong tuần cuối tháng Chạp là đủ.
Con nhận lì xì xong mở ra xem ngay thì làm sao?
Bố mẹ nhẹ nhàng gấp bao lại, cất giúp con, không mắng trước mặt khách. Về nhà tập lại và giải thích rằng mở bao trước mặt người tặng là không lịch sự.
Con nói "sao ít thế" trước mặt người lì xì thì xử lý thế nào?
Cười và nhắc con cảm ơn, chuyển hướng ngay, không làm to chuyện. Về nhà giải thích với con rằng bao lì xì là lời chúc, không nói về số tiền trước mặt người tặng.
Con ngại người lạ, không chịu chào, có nên ép không?
Không nên ép. Bố mẹ đỡ lời, nhận và cảm ơn thay con, cho con thời gian làm quen. Kể trước cho con về những người sẽ gặp giúp con bớt ngại. Tôn trọng việc con không muốn ôm hay thơm má.
Được lì xì qua chuyển khoản thì dạy con cảm ơn thế nào?
Kể cho con biết ai đã gửi, rồi cùng con gọi điện hoặc gọi video cảm ơn và chúc Tết. Nếu không gọi được, cho con ghi âm lời cảm ơn gửi qua tin nhắn.
Câu chúc lại của trẻ nên dài hay ngắn?
Ngắn là tốt nhất, một câu con tự nói được như "con cảm ơn bác, con chúc bác năm mới mạnh khoẻ ạ". Câu dài học thuộc dễ quên giữa chừng, làm con ngượng.