Tháng Giêng hay hụt tiền vì ba lý do cùng lúc: tiền thưởng và tiền lương tháng Chạp đã dồn hết vào Tết, kỳ lương đầu năm về muộn do nghỉ lễ, và hàng loạt khoản đầu năm như học phí, đám cưới, đi lễ ập đến. Cách giữ cho tháng Giêng không vỡ là kiểm kê ngay sau mùng 5, đặt một ngân sách tối thiểu tới kỳ lương đầu tiên và giữ đúng nó.
Tết Đinh Mùi bắt đầu thứ Bảy 6/2/2027; mùng 5 là thứ Tư 10/2, rằm tháng Giêng là thứ Bảy 20/2. Bài này đi theo đúng nhịp đó: kiểm tiền khi vừa đi làm lại, lập ngân sách đến kỳ lương, các khoản hay quên, và nếu đã lỡ hụt thì làm gì cho đúng. Các con số đều là ví dụ giả định.
Vì sao tháng Giêng hay hụt tiền
Trong tháng Chạp, nhiều gia đình nhận cùng lúc lương, thưởng Tết, có khi thêm lương tháng mười ba. Cảm giác dư dả khiến người ta chi rộng tay hơn: thêm vài món quà, thêm một bữa liên hoan, thêm một bộ quần áo. Đến khi Tết qua, khoản tiền ấy đã đi gần hết, còn những khoản cố định của tháng tiếp theo vẫn y nguyên.
Phía thu nhập thì chậm lại. Kỳ nghỉ Tết kéo dài làm công việc nhiều ngành chững lại, người làm tự do hay bán hàng thường có vài tuần ít đơn. Với người làm công ăn lương, kỳ trả lương đầu tiên sau Tết có khi trùng dịp nghỉ hoặc bị lùi vài ngày. Với người làm theo sản phẩm, số ngày công trong tháng có Tết ít hơn hẳn các tháng khác.
Thêm vào đó là những khoản "đầu năm" ít ai tính khi lập ngân sách Tết: học phí kỳ hai của con, mùa cưới sau Tết, đi lễ đầu năm, sửa xe sau chuyến về quê đường dài, mua sắm lại đồ dùng đã dùng hết trong Tết. Ba lực đó cộng lại khiến tháng Giêng trở thành tháng mà nhiều gia đình thấy chật nhất trong năm, dù ngay trước đó vừa có thưởng.
Kiểm kê tiền ngay sau mùng 5
Thời điểm tốt để làm việc này là ngày đầu đi làm lại, khi Tết đã xong mà những khoản mới chưa ập tới. Một buổi tối là đủ:
- Cộng tất cả tiền đang có: tiền mặt còn lại, số dư các tài khoản, tiền lì xì của bố mẹ còn giữ, không tính tiền lì xì của con nếu đã định để riêng cho con.
- Ghi ngày kỳ lương hoặc khoản thu nhập kế tiếp đã chắc về, không tính khoản còn phụ thuộc người khác.
- Liệt kê các khoản phải trả từ nay đến ngày đó: tiền nhà, điện nước, học phí, trả góp, khoản nợ đến hạn.
- Lấy tổng tiền trừ các khoản phải trả, ra số tiền thật sự có để tiêu cho ăn uống, đi lại hằng ngày.
- Chia số đó cho số ngày còn lại đến kỳ lương, ra mức chi mỗi ngày cho cả nhà.
- Nếu mức chi mỗi ngày quá thấp so với nhu cầu, xem ngay phần "khi đã lỡ hụt" bên dưới, đừng chờ đến cuối tháng.
Con số chi mỗi ngày là công cụ rất mạnh. Thay vì lo mơ hồ "tháng này hết tiền", bạn biết chính xác mỗi ngày được tiêu bao nhiêu, và mỗi lần mua gì cũng tự so được với con số đó.
Ngân sách tối thiểu tới kỳ lương
Bảng dưới là khung một gia đình nhỏ có thể dùng để chia số tiền còn lại. Các tỉ lệ là ví dụ giả định; nhà bạn điều chỉnh theo thói quen thật.
| Nhóm chi | Gợi ý | Chỗ tiết kiệm được |
|---|---|---|
| Ăn uống ở nhà | Phần lớn nhất, chia theo tuần | Dùng hết đồ Tết còn lại trước khi đi chợ mới |
| Đi lại | Theo lịch đi làm, đi học thật | Gộp việc vặt vào một chuyến, hạn chế xe công nghệ |
| Khoản cố định đến hạn | Trích đủ trước | Không cắt, chỉ có thể thương lượng thời hạn |
| Hiếu hỉ đầu năm | Đặt một mức chung cho mỗi đám | Không vượt mức vì ngại |
| Ăn uống ngoài, cà phê | Mức nhỏ cố định mỗi tuần | Hẹn bạn bè ở nhà thay vì quán |
| Dự phòng | Một khoản nhỏ không đụng tới | Dùng khi ốm, hỏng xe, việc gấp |
Điểm mấu chốt là các khoản cố định và dự phòng phải được trích ra trước. Ăn uống và đi lại co giãn được; tiền nhà và học phí thì không.
Nếu cả nhà cùng chi tiêu, nói con số mỗi tuần cho mọi người biết. Con lớn hiểu vì sao tuần này không đi ăn ngoài, ông bà biết vì sao chợ mua ít hơn, và không ai phải âm thầm lo một mình.
Tận dụng đồ Tết còn lại trước khi mua mới
Sau Tết, tủ bếp nhà nào cũng còn một lượng đồ đáng kể. Dùng hết chúng trước là cách tiết kiệm dễ nhất trong tháng Giêng:
- Kiểm tủ lạnh, tủ đông ngay sau mùng 5: thịt đông, giò chả, bánh chưng, bánh tét còn lại, ghi ra giấy dán cửa tủ.
- Lên thực đơn tuần đầu đi làm lại dựa trên những gì đang có, chỉ mua thêm rau tươi.
- Bánh kẹo, mứt, hạt còn nguyên hộp: kiểm hạn dùng, giữ lại cho khách đến chơi rằm tháng Giêng hoặc mang lên văn phòng chia đồng nghiệp.
- Nước ngọt, bia còn nguyên thùng: cất nơi khô mát, dùng dần, không mua thêm.
- Đồ ăn đã để quá lâu, có mùi lạ, mốc: bỏ đi, không tiếc. Tiền thuốc men đắt hơn nhiều.
- Quà biếu còn nguyên hộp mà nhà không dùng đến: giữ lại làm quà khi đi thăm người ốm, đi mừng thọ trong tháng, miễn là còn hạn và hộp còn nguyên vẹn.
- Hoa quả bày Tết: ăn dần những quả chín trước, quả còn cứng để chỗ thoáng, không mua thêm cho đến khi dùng hết.
Cách chế biến lại đồ ăn Tết có bài riêng ở mục mâm cỗ Tết. Ở đây chỉ nhấn một điều: mỗi món đồ Tết dùng được là một lần không phải mở ví.
Một mẹo nhỏ: ghi lại những món còn thừa nhiều nhất sau Tết năm nay. Năm sau, đó chính là danh sách những thứ nên mua ít đi, và cũng là chỗ tiết kiệm dễ nhất của ngân sách Tết 2028.
Những khoản đầu năm hay bị quên
Học phí kỳ hai và các khoản đầu học kỳ. Nhiều trường thu học phí, tiền bán trú, tiền đồng phục mới vào sau Tết. Hỏi trước lịch thu để không bị bất ngờ.
Mùa cưới sau Tết. Tháng Giêng, tháng Hai âm lịch thường có nhiều đám cưới. Đặt một mức mừng chung theo quan hệ và giữ đúng, không tăng vì sợ mất mặt.
Đi lễ, đi hội đầu năm. Tiền xăng xe, vé vào, ăn uống, đồ lễ cho những chuyến đi đầu năm cộng lại không nhỏ. Chọn một, hai chuyến thay vì đi theo mọi lời rủ.
Sửa xe, bảo dưỡng sau chuyến về quê. Xe máy, ô tô sau chuyến đường dài thường cần kiểm lốp, phanh, dầu. Đây là khoản không nên cắt vì liên quan an toàn.
Các khoản phí định kỳ năm. Phí bảo hiểm xe, gia hạn một số dịch vụ, phí gửi xe tháng đầu năm. Xem lại sao kê năm trước để biết khoản nào rơi vào tháng này.
Sinh nhật, giỗ chạp trong họ. Đầu năm âm lịch nhiều nhà có giỗ, có sinh nhật người lớn tuổi, mừng thọ. Mở lịch gia đình ra xem trước, đặt sẵn một khoản nhỏ, để khỏi phải rút từ tiền chợ khi đến ngày.
Khi đã lỡ hụt tiền
Nếu sau khi kiểm kê, bạn thấy tiền không đủ đến kỳ lương, việc đầu tiên là cắt ngay những khoản linh hoạt: ăn ngoài, mua sắm, giải trí. Việc thứ hai là xem khoản cố định nào có thể thương lượng thời hạn: nói chuyện với chủ nhà xin trả muộn vài ngày, hỏi nhà trường về việc đóng học phí theo đợt. Nhiều người ngại, nhưng nói sớm và rõ ràng thường được thông cảm hơn để đến hạn mới báo.
Điều nên tránh tuyệt đối là vay nóng qua các ứng dụng hay quảng cáo cho vay nhanh trên mạng, nhất là những nơi đòi quyền truy cập danh bạ điện thoại. Mùa sau Tết là mùa các hình thức này quảng cáo dày đặc, nhắm đúng vào người đang hụt tiền. Khoản vay nhỏ có thể kéo theo phí và lãi rất cao, cùng những cách đòi nợ gây phiền cho cả người thân của bạn.
Nếu buộc phải nhờ người thân giúp, nói rõ số tiền, thời hạn trả và trả đúng hẹn. Sau đó, coi tháng này là bài học để lập ngân sách Tết năm sau sát hơn, chứ không phải lý do để tự trách mình.
Bắt đầu năm mới với một thói quen tiền nhỏ
Tháng Giêng không chỉ là tháng giữ tiền mà còn là lúc tốt để bắt đầu một thói quen nhỏ, vì ai cũng đang có tâm thế làm mới. Thói quen đơn giản nhất là ghi lại mọi khoản chi trong ngày vào điện thoại, chỉ trong một tháng. Cuối tháng nhìn lại, bạn sẽ thấy rõ tiền đi đâu mà không cần ứng dụng phức tạp nào.
Thói quen thứ hai là lập một "quỹ Tết năm sau": mỗi tháng để riêng một khoản nhỏ cố định cho Tết 2028. Mười một tháng sau, khi Tết đến, bạn có sẵn một khoản không phụ thuộc vào thưởng, và tháng Giêng năm sau sẽ nhẹ hơn nhiều. Khoản này để ở một tài khoản riêng, không đụng tới trong năm.
Không cần đặt mục tiêu lớn. Một con số vừa sức mà giữ được suốt năm có ích hơn một kế hoạch tham vọng bị bỏ dở sau rằm tháng Giêng.
Nếu muốn, bạn có thể rủ cả nhà cùng làm: con lớn ghi chi tiêu tiền tiêu vặt, vợ chồng ghi chi tiêu chung, cuối tháng ngồi lại năm phút xem ai tiết kiệm được gì. Biến chuyện tiền bạc thành một việc chung, nhẹ nhàng, thay vì đề tài chỉ được nhắc đến khi đã hết tiền.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sau Tết hay bị hụt tiền?
Vì thu nhập tháng Chạp đã dồn vào Tết, kỳ lương đầu năm thường về muộn do nghỉ lễ, và nhiều khoản đầu năm như học phí, đám cưới, đi lễ, sửa xe ập đến cùng lúc. Kiểm kê ngay sau mùng 5 giúp bạn biết sớm để điều chỉnh.
Nên làm gì ngay khi đi làm lại sau Tết?
Cộng tất cả tiền đang có, trừ các khoản phải trả đến kỳ lương tới, chia phần còn lại cho số ngày để ra mức chi mỗi ngày. Có con số cụ thể giúp bạn kiểm soát từng lần mua.
Tháng Giêng có nhiều đám cưới thì mừng thế nào cho đỡ áp lực?
Đặt một mức mừng chung theo từng loại quan hệ ngay từ đầu tháng và giữ đúng. Không tăng mức vì sợ mất mặt, và chỉ đi những đám thật sự thân.
Hụt tiền sau Tết có nên vay qua ứng dụng cho vay nhanh không?
Không nên. Nhiều hình thức vay nhanh có phí và lãi rất cao, có nơi đòi quyền truy cập danh bạ và đòi nợ gây phiền cho người thân. Hãy cắt khoản linh hoạt, thương lượng thời hạn khoản cố định, hoặc nhờ người thân với cam kết trả rõ ràng.
Đồ ăn Tết còn thừa nên xử lý thế nào để tiết kiệm?
Kiểm tủ lạnh, tủ đông ngay sau mùng 5, lên thực đơn tuần đầu dựa trên đồ đang có và chỉ mua thêm rau tươi. Đồ đã có mùi lạ hoặc mốc thì bỏ đi, không tiếc.
Làm sao để Tết năm sau không lặp lại cảnh hụt tiền?
Lập một quỹ Tết năm sau, mỗi tháng để riêng một khoản nhỏ cố định trong tài khoản riêng. Khi Tết đến, bạn có sẵn tiền không phụ thuộc vào thưởng, tháng Giêng sẽ nhẹ hơn.