Lì xì qua mã QR là cách trao tiền mừng tuổi bằng điện thoại: người lì xì quét mã nhận tiền của người kia rồi chuyển, hoặc gửi một thiệp có mã dẫn tới lời chúc, hoặc dùng tính năng bao lì xì trong ứng dụng ngân hàng, ví điện tử. Cách này hợp với người ở xa, người không kịp về, hoặc khi cả hai bên đều quen thanh toán không tiền mặt. Với trẻ nhỏ và ông bà, bao đỏ trao tận tay vẫn ấm áp hơn.
Mùa Tết cũng là mùa kẻ gian dùng chính chữ "lì xì" để dụ người ta bấm đường dẫn lạ, đăng nhập vào trang giả hoặc quét mã chuyển tiền cho người không quen. Bài này đi qua từng kiểu lì xì bằng mã QR, phép lịch sự đi kèm và những bước kiểm tra để tiền đến đúng người.
Ba kiểu lì xì bằng mã QR thường gặp
Chữ "lì xì QR" được dùng cho nhiều cách khác nhau. Phân biệt rõ giúp bạn chọn cách hợp với người nhận và biết mình cần kiểm gì.
| Kiểu | Diễn ra thế nào | Hợp với ai | Điểm cần để ý |
|---|---|---|---|
| Quét mã nhận tiền của người nhận | Người nhận đưa mã QR tài khoản của mình, người lì xì quét bằng ứng dụng ngân hàng và chuyển | Anh chị em, bạn bè, người ở xa gửi mã qua tin nhắn | Luôn đọc kỹ tên chủ tài khoản hiện ra trước khi bấm chuyển |
| Thiệp có mã trong bao đỏ | Trong bao có một tấm thiệp, mã trên thiệp dẫn tới đoạn ghi âm hoặc video lời chúc do chính người tặng làm | Trẻ lớn, người thân thích điều bất ngờ | Chỉ dùng mã tự tạo từ nội dung của mình; người nhận nên biết trước ai tặng |
| Bao lì xì trong ứng dụng | Ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử có tính năng gửi bao lì xì, có khi chia ngẫu nhiên trong một nhóm | Nhóm bạn, nhóm đồng nghiệp vui đầu năm | Chỉ dùng tính năng ngay trong ứng dụng chính thức, không qua đường dẫn ai gửi |
Điểm chung của cả ba kiểu: người nhận tiền không bao giờ phải nhập mật khẩu, mã xác thực hay thông tin thẻ để "nhận lì xì". Hễ có bước đó là có vấn đề.
Cũng nên phân biệt mã QR tĩnh và mã có sẵn số tiền. Mã tĩnh chỉ chứa thông tin tài khoản, người chuyển tự gõ số tiền. Mã có sẵn số tiền hay dùng khi thanh toán ở cửa hàng; trong chuyện lì xì giữa người thân, gần như không ai cần đến loại này, nên nếu có người gửi cho bạn một mã đã điền sẵn số tiền lớn kèm lời "quét để nhận lì xì", hãy dừng lại.
Khi nào lì xì bằng mã QR là hợp, khi nào nên trao tận tay
Mã QR giải quyết tốt bài toán khoảng cách. Anh trai làm việc ở tỉnh khác không về kịp mùng Một, em gái du học, người bạn thân ở xa có con mới sinh: chuyển khoản kèm một cuộc gọi video là cách lì xì gọn gàng mà vẫn trọn tình. Nó cũng tiện khi bạn ở lại thành phố trực Tết và muốn mừng tuổi các cháu ở quê đúng sáng mùng Một.
Với trẻ nhỏ, cái bao đỏ là một phần của niềm vui: được cầm, được cất, được khoe với bố mẹ. Đưa điện thoại ra quét mã của bố mẹ đứa trẻ ngay trước mặt nó làm mất đi khoảnh khắc ấy. Với ông bà, nhiều cụ không quen xem thông báo tiền về, lì xì qua mã có khi để lại cảm giác lạnh và còn bắt con cháu phải giải thích. Trong hai trường hợp này, nếu không gặp được, bạn có thể chuyển cho bố mẹ của bé hoặc cho người đang ở cạnh ông bà, nhờ họ bỏ vào bao và trao thay.
Một tình huống khó hơn: đi chúc Tết, người được lì xì chìa mã QR ra. Ở nhiều nhóm bạn trẻ, đây là chuyện vui vẻ và được chấp nhận. Nhưng chủ động xin mã của người lớn tuổi để "nhận lì xì" thì dễ bị coi là thiếu tế nhị. Phép lịch sự đơn giản là để người lì xì chọn cách trao.
Một điều nữa: lì xì qua mã vẫn tính vào ngân sách lì xì nhà mình. Vì không cầm tiền mặt nên rất dễ chuyển "thêm một chút cho tròn", và cuối mùa mới thấy tổng vượt xa dự tính. Đặt sẵn mức cho nhóm người nhận ở xa ngay từ khi lập danh sách là cách giữ cho phần chuyển khoản không bị thả nổi.
Lì xì qua mã QR cho đúng người, đúng số
Mỗi năm đều có người chuyển nhầm vì vội, vì mã đã cũ, hoặc vì một tài khoản giả mạo người quen. Các bước dưới đây tốn thêm chưa tới một phút:
- Chỉ quét mã do chính người nhận gửi qua kênh bạn chắc chắn là của họ, hoặc mã họ đưa ra trực tiếp. Không quét mã ai đó chuyển tiếp lại.
- Khi ứng dụng hiện tên chủ tài khoản, đọc kỹ họ tên, so với người bạn định lì xì. Tên lạ thì dừng, gọi điện hỏi lại.
- Gõ số tiền rồi đọc lại một lần, nhất là số chữ số không. Chuyển nhầm thêm một số không là chuyện có thật mỗi mùa Tết.
- Ghi nội dung chuyển khoản ngắn và rõ, ví dụ "mừng tuổi bé Na năm mới", để người nhận biết khoản tiền từ đâu.
- Sau khi chuyển, nhắn hoặc gọi để chúc, đừng để dòng thông báo của ngân hàng là lời chúc duy nhất.
- Nếu người nhận nhờ chuyển vào một tài khoản khác tên, hãy gọi thoại hoặc gọi video để xác nhận trước, vì đây là kiểu lừa giả danh người quen hay gặp.
Nếu lỡ chuyển nhầm, liên hệ ngay tổng đài chính thức của ngân hàng bạn để được hướng dẫn tra soát, đồng thời giữ ảnh chụp biên lai. Việc hoàn tiền chuyển nhầm phụ thuộc vào thủ tục của ngân hàng và thiện chí của người nhận, nên báo càng sớm càng tốt.
Những mã, đường dẫn "lì xì" đáng ngờ
Kẻ gian biết rằng ai cũng vui khi nghe chữ lì xì, nên dịp Tết các kiểu dụ dưới đây xuất hiện dày. Gặp một trong số này, bạn đóng lại và không bấm tiếp:
- Tin nhắn "bạn nhận được bao lì xì", kèm đường dẫn yêu cầu đăng nhập tài khoản ngân hàng hoặc mạng xã hội để mở.
- Mã QR dán ở nơi công cộng, trên tờ rơi, hứa "quét nhận lì xì đầu năm" từ một thương hiệu nào đó.
- Trang yêu cầu nhập số thẻ, ngày hết hạn, mã xác thực gửi qua tin nhắn để "nhận tiền".
- Tài khoản mạng xã hội của người quen nhắn mượn tiền hoặc nhờ chuyển hộ lì xì vào tài khoản lạ, kể cả khi có gọi video ngắn, mờ.
- Ứng dụng lạ được giới thiệu là "ứng dụng lì xì", yêu cầu cài từ tệp gửi qua tin nhắn thay vì kho ứng dụng chính thức.
- Bao lì xì ngẫu nhiên trong nhóm chat do một tài khoản không ai quen tạo ra, kèm lời mời bấm sang trang khác.
Nguyên tắc dễ nhớ: nhận tiền thì không cần làm gì cả, tiền tự về tài khoản. Bất cứ bước nào đòi bạn đăng nhập, nhập mã hay cài ứng dụng để "nhận" đều là dấu hiệu lừa đảo.
Thiệp có mã QR trong bao đỏ: cách làm cho có ý nghĩa
Một cách kết hợp giữa bao truyền thống và điện thoại là bỏ vào bao một tấm thiệp nhỏ có mã QR dẫn tới lời chúc do chính bạn ghi âm hoặc quay. Ông bà có thể ghi một đoạn kể chuyện ngày xưa cho cháu nội ở xa; bố mẹ ghi lời nhắn cho con tuổi teen. Tiền vẫn đặt trong bao, hoặc chuyển riêng, còn mã là phần quà tinh thần.
Để làm, bạn tải đoạn ghi âm hay video lên một nơi lưu trữ bạn tin dùng, đặt chế độ chỉ ai có đường dẫn mới xem được, rồi tạo mã từ chính đường dẫn đó trong ứng dụng có sẵn tính năng tạo mã. In mã ra giấy, quét thử bằng hai điện thoại khác nhau trước khi bỏ vào bao. Đừng lấy mã từ dịch vụ lạ trên mạng, vì bạn không biết mã đó thật sự dẫn về đâu.
Khi trao, nói trước với người nhận: "Trong bao có thiệp, con quét mã để nghe bà chúc nhé." Người nhận biết ai tặng và biết mã dẫn tới đâu thì mới yên tâm quét. Đây cũng là thói quen tốt để dạy trẻ: chỉ quét mã khi biết rõ ai đưa và mã dùng để làm gì.
Lì xì qua mã cho trẻ con và tuổi teen
Trẻ nhỏ chưa có tài khoản riêng. Phần lớn trẻ nhỏ không có tài khoản ngân hàng; tiền chuyển qua mã thực chất đi vào tài khoản của bố mẹ. Nếu bạn lì xì cháu theo cách này, ghi rõ tên bé trong nội dung để bố mẹ biết mà để riêng cho con.
Tuổi teen có tài khoản do bố mẹ mở cùng. Một số ngân hàng có sản phẩm tài khoản cho người chưa thành niên với điều kiện riêng. Nếu cháu đã có, quét mã của cháu là cách tôn trọng quyền tự quản tiền của các em; vẫn nên nói với bố mẹ cháu một câu.
Dạy trẻ nhận lì xì qua mã cũng cần nói cảm ơn. Tiền về qua thông báo dễ bị coi như chuyện đương nhiên. Bố mẹ nhắc con gọi điện hoặc nhắn lời cảm ơn người lì xì, như khi nhận bao tận tay.
Không đăng mã QR tài khoản của con lên mạng. Ảnh con cầm mã QR "xin lì xì" đăng công khai làm lộ thông tin tài khoản và cả hình ảnh của trẻ cho người lạ. Muốn nhận lì xì từ xa, gửi mã riêng cho từng người thân.
Giữ con số trong tầm hiểu của trẻ. Tiền chuyển khoản là những con số trên màn hình, trẻ khó hình dung bằng tờ tiền cầm trong tay. Bố mẹ có thể kể lại cho con: cô Lan ở xa gửi mừng tuổi con chừng này, mẹ để vào ống tiết kiệm của con. Như vậy khoản lì xì qua mã vẫn là một món quà có người tặng, không chỉ là dòng thông báo trên điện thoại của bố mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Lì xì qua mã QR có bị coi là thiếu lịch sự không?
Với người ở xa, bạn bè cùng lứa và trong các nhóm đã quen chuyển khoản, đây là cách được chấp nhận rộng rãi. Với trẻ nhỏ và ông bà gặp trực tiếp, bao đỏ trao tận tay vẫn ấm áp hơn. Tránh chủ động xin mã của người lớn tuổi.
Nhận lì xì qua mã QR có cần nhập mã xác thực không?
Không. Người nhận tiền không phải nhập mật khẩu, mã xác thực hay số thẻ. Nếu một trang hoặc tin nhắn yêu cầu những thông tin đó để nhận lì xì, đó là dấu hiệu lừa đảo, bạn đóng lại và không làm theo.
Chuyển nhầm tiền lì xì qua mã thì làm thế nào?
Gọi ngay tổng đài chính thức của ngân hàng bạn để được hướng dẫn tra soát, giữ ảnh chụp biên lai. Nếu biết người nhận, liên hệ lịch sự đề nghị chuyển lại. Báo càng sớm khả năng xử lý càng cao.
Có nên dùng mã QR dán ở nơi công cộng hứa tặng lì xì không?
Không nên. Mã dán ở nơi công cộng có thể dẫn tới trang giả mạo hoặc trang lấy thông tin tài khoản. Chỉ quét mã khi biết rõ ai đưa và mã dùng để làm gì.
Làm thiệp có mã QR lời chúc trong bao lì xì thế nào?
Ghi âm hoặc quay lời chúc, tải lên nơi lưu trữ bạn tin dùng ở chế độ chỉ người có đường dẫn mới xem, tạo mã từ đường dẫn đó, in ra và quét thử trước khi bỏ vào bao. Khi trao, nói rõ trong bao có thiệp.
Người quen nhắn nhờ chuyển lì xì vào tài khoản khác tên thì sao?
Gọi thoại trực tiếp vào số bạn vẫn lưu của người đó để xác nhận trước khi chuyển. Giả danh người quen qua tài khoản mạng xã hội bị chiếm là kiểu lừa đảo phổ biến dịp Tết.
