Quà Tết xanh là phần quà để lại ít rác nhất sau mấy ngày Tết: món chính là đồ dùng lâu hoặc đồ ăn ít bao bì, vỏ gói là thứ người nhận dùng lại được như khăn vải, giỏ mây, hũ thuỷ tinh. Đồ làng nghề như gốm, mây tre, cói, lụa, gỗ là nhóm quà xanh tự nhiên nhất, vì dùng được nhiều năm và làm từ vật liệu gần gũi.
Bài gợi ý cách thay từng lớp bao bì quen thuộc bằng thứ ít rác hơn, cách chọn đồ làng nghề làm quà, cách kiểm đồ thủ công trước khi mua và cách giữ phần quà chỉn chu để người nhận không nghĩ bạn tiết kiệm quá tay. Mọi khoảng giá là tham khảo, thay đổi theo nơi bán.
Quà xanh đo bằng gì
Cách đo đơn giản nhất là đếm xem sau khi người nhận dùng hết phần quà, họ phải bỏ đi những gì. Một giỏ quà làm sẵn kiểu phổ biến thường để lại khay nhựa định hình, giấy bóng kính, nơ nhựa, xốp chèn, hộp giấy tráng bóng khó tái chế, và từng gói nhỏ bọc nilon riêng. Nhân lên cho hàng chục giỏ mỗi nhà nhận trong dịp Tết, lượng rác ấy không nhỏ, và người nhận là người phải dọn.
Phần quà xanh thì ngược lại: món ăn được đựng trong hũ thuỷ tinh hay túi giấy, giỏ mây dùng đi chợ, khăn vải gói ngoài dùng làm khăn bàn. Sau Tết, gần như không có gì phải bỏ. Đó là thước đo thực tế hơn nhiều so với nhãn thân thiện môi trường in trên hộp.
Thước đo thứ hai là món chính có được dùng lâu không. Một chiếc bát gốm dùng mười năm, một chiếc làn cói dùng nhiều mùa, xanh hơn một hộp bánh nhập khẩu dù hộp bánh ấy dùng giấy tái chế. Thước đo thứ ba là nguồn gần: đồ làm ở trong nước, đồ ăn đúng mùa, thường tốn ít vận chuyển và đóng gói hơn đồ đi đường xa.
Đổi từng lớp bao bì sang thứ ít rác hơn
Không cần đổi hết một lúc. Mỗi năm thay vài lớp là phần quà đã nhẹ rác đi đáng kể.
| Lớp quen dùng | Thay bằng | Người nhận dùng lại thế nào |
|---|---|---|
| Khay nhựa định hình nhiều ngăn | Giỏ mây, khay gỗ mỏng, hộp giấy cứng trơn | Đựng rau củ, làm khay trà, cất đồ |
| Giấy bóng kính bọc ngoài | Khăn vải gói kiểu thắt nút, túi vải | Khăn bàn, khăn quàng, túi đi chợ |
| Nơ nhựa, ruy băng bóng | Dây gai, dây cói, ruy băng vải | Buộc đồ, làm dây treo, cắm hoa |
| Xốp chèn, hạt xốp | Giấy rơm, giấy báo cũ vò nhẹ, vỏ trấu sạch | Lót chậu cây, ủ phân, bỏ đi không hại |
| Từng món bọc nilon riêng | Hũ thuỷ tinh có nắp, túi giấy dán kín | Hũ đựng gia vị, đồ khô |
| Thiệp giấy tráng nhũ | Thiệp giấy thường hoặc giấy dó viết tay | Giữ lại làm kỷ niệm, không lẫn nhựa |
Hũ thuỷ tinh nặng và dễ vỡ, nên với quà gửi xa hãy dùng túi giấy dày có lớp lót, còn hũ thuỷ tinh để cho quà trao tận tay. Giấy báo cũ chỉ dùng để chèn bên ngoài các món đã đóng kín, không để tiếp xúc trực tiếp với đồ ăn.
Đồ làng nghề làm quà Tết
Mỗi vùng có nghề riêng. Dưới đây là những nhóm phổ biến, không nêu cơ sở cụ thể nào; bạn có thể chọn đồ của chính quê mình để món quà có thêm câu chuyện.
- Gốm: bát, đĩa, ấm chén, bình hoa nhỏ. Hợp với hầu hết người nhận, dùng hằng ngày.
- Mây tre đan: giỏ, khay, hộp đựng, làn đi chợ. Vừa là quà vừa là vỏ cho các món khác.
- Cói, lục bình: làn, thảm nhỏ, hộp đựng đồ. Nhẹ, hợp người ở căn hộ.
- Lụa, vải dệt tay: khăn quàng, khăn bàn, túi nhỏ. Hợp làm quà cho người lớn tuổi, người thích đồ truyền thống.
- Sơn mài, gỗ: khay, hộp, tranh nhỏ, đồ bày bàn. Bền, trang trọng hơn, giá thường cao hơn.
- Giấy dó, tranh dân gian: thiệp, sổ tay, tranh nhỏ treo tường. Nhẹ, dễ gửi xa.
- Đồ ăn làm theo lối truyền thống: mứt, kẹo lạc, bánh khô, nước mắm, mật mía. Đựng hũ hay túi giấy, ít bao bì.
Khi chọn đồ làng nghề, nghĩ tới cách người nhận dùng hơn là vẻ đẹp khi bày. Một chiếc làn cói được mang đi chợ mỗi tuần là món quà xanh đúng nghĩa; một bức tượng lớn để trong tủ thì không.
Kiểm đồ thủ công trước khi mua
Mây tre, cói. Nhìn kỹ các góc và đáy xem có đốm đen, mùi ẩm mốc không. Đồ mây tre bảo quản ẩm dễ mốc, nhất là mùa nồm miền Bắc dịp Tết. Sợi đan đều, mép gọn, quai buộc chắc.
Gốm. Gõ nhẹ nghe tiếng trong, không rè; xoay dưới ánh sáng tìm vết rạn, bọt men. Đồ gốm dùng đựng thức ăn nên hỏi rõ men có dùng cho đồ ăn được không.
Lụa, vải. Sờ mặt vải, xem đường dệt và mép may. Hỏi cách giặt; lụa tơ tằm thật cần giặt tay nhẹ, không phơi nắng gắt.
Sơn mài, gỗ. Mặt sơn phẳng, không phồng rộp, không có mùi sơn gắt. Gỗ không nứt chân chim, mối ghép khít.
Nguồn gốc. Hỏi nơi làm, người làm. Một số hàng gắn mác làng nghề nhưng thực ra sản xuất hàng loạt ở nơi khác; điều đó không xấu, nhưng giá nên tương xứng.
Đồ ăn ít bao bì mà vẫn tươm tất
Phần ăn trong quà Tết là chỗ sinh nhiều rác nhất, vì mỗi món thường được bọc riêng nhiều lớp. Cách giảm là mua theo cân ở nơi bán đồ khô, đựng vào hũ thuỷ tinh hoặc túi giấy của mình. Hạt điều, hạt sen, trà, mứt gừng, kẹo lạc đều mua được kiểu này ở nhiều chợ và cửa hàng đồ khô.
Khi đựng đồ ăn vào hũ riêng, nhớ ghi nhãn tay nhỏ: tên món, ngày mua hoặc ngày làm, cách bảo quản. Người nhận sẽ yên tâm hơn so với một chiếc hũ trơn không thông tin. Hũ phải được rửa sạch, phơi khô trước khi đựng; nắp kín để đồ khô không hút ẩm.
Ưu tiên món đúng mùa và gần nơi người nhận ở. Cuối năm âm lịch là mùa của nhiều loại quả có múi, của mứt gừng, mứt dừa, của gạo vụ mùa ở nhiều vùng. Đồ đúng mùa thường ngon hơn và không phải đóng gói cầu kỳ để giữ lâu.
Gói quà bằng vải, giỏ và giấy
Gói quà bằng khăn vải thắt nút là cách vừa đẹp vừa không rác: một tấm vải vuông khổ vừa, đặt hộp vào giữa, buộc hai góc đối nhau thành quai. Có nhiều kiểu thắt khác nhau, chỉ cần học một hai kiểu cơ bản là đủ dùng. Chọn vải có màu Tết như đỏ, vàng nghệ, xanh lá đậm, chất cotton hoặc lanh để người nhận dùng tiếp làm khăn bàn, khăn quàng.
Với giỏ mây hoặc làn cói, phần quà đã đẹp sẵn, chỉ cần lót giấy rơm và buộc một sợi dây gai có kẹp thiệp. Không cần bọc giấy bóng ngoài nếu bạn trao tận tay. Nếu phải mang đi xa trên xe máy, phủ một tấm khăn vải lên miệng giỏ và buộc lại thay cho giấy bóng.
Với hộp giấy cứng, chọn màu trơn như kraft nâu, đỏ đậm, kem, để người nhận dùng lại cất đồ. Một con dấu hình hoa đào đóng bằng mực đỏ lên nắp hộp là đủ dáng Tết mà không cần in nhũ.
Giữ xanh mà vẫn chỉn chu
Đừng để quà xanh thành quà sơ sài. Ít bao bì không có nghĩa là bỏ qua việc trình bày. Món phải sạch, xếp ngay ngắn, vải gói phẳng, nút thắt gọn. Người nhận cảm thấy được tôn trọng qua sự chỉn chu, không qua số lớp giấy.
Nói một câu về lựa chọn của mình. Một dòng trên thiệp như khăn gói quà là để anh chị dùng làm khăn bàn ngày Tết giúp người nhận hiểu ý, không nghĩ bạn tiết kiệm.
Chọn món chính tốt hơn. Phần tiền không phải chi cho bao bì nên chuyển sang món chính. Quà xanh mà món chính tốt thì không ai thấy thiếu gì.
Không ép người nhận theo quan điểm của mình. Quà xanh là lựa chọn của người tặng. Không cần kèm lời giảng về môi trường; để món quà tự nói. Nếu người nhận vẫn quen giỏ quà bọc giấy bóng, cũng không sao; năm sau họ có thể chính là người hỏi bạn mua chiếc làn cói ở đâu.
Giữ một mức đồng đều khi tặng nhiều người. Nếu cùng lúc tặng quà xanh cho người này và quà làm sẵn cho người khác cùng vai vế, dễ bị so sánh. Khi đã chọn hướng xanh, áp dụng cho cả nhóm người nhận cùng tầng.
Một vài món quà xanh tự làm
Nếu có thời gian vào những ngày nghỉ cuối tuần tháng Chạp, một số món tự làm vừa xanh vừa có dấu ấn riêng. Mứt gừng, mứt vỏ bưởi, hạt rang muối đựng hũ thuỷ tinh là những món nhiều nhà vẫn làm. Một chậu cây nhỏ như trầu bà, lưỡi hổ trồng trong chậu đất nung, cắm thêm một cành hoa giấy đỏ, hợp làm quà cho đồng nghiệp hay bạn ở căn hộ.
Với người bận rộn không có thời gian tự làm, một cách lai là mua đồ ăn làm tay từ người quen, người bán nhỏ ở chợ, rồi tự đóng vào hũ và gói bằng vải. Phần quà vẫn mang dấu tay của bạn ở khâu chọn và gói, mà không cần đứng bếp cả buổi.
Món tự làm cần làm sạch sẽ, đóng gói kín và ghi rõ ngày làm. Cây trong chậu nên chăm vài tuần trước khi tặng để chắc cây khoẻ, không mang sâu bệnh. Nếu muốn ghép thêm một món nhỏ mang hình ảnh năm Đinh Mùi, như con dê gốm của làng nghề, bạn có thể xem thêm quà Tết năm Mùi trên Vật Phẩm Phong Thủy và chọn món làm từ chất liệu tự nhiên.
Câu hỏi thường gặp
Quà Tết xanh có đắt hơn quà thường không?
Không nhất thiết. Đồ làng nghề làm kỹ có thể đắt hơn hàng sản xuất hàng loạt, nhưng phần tiền bao bì giảm đi bù lại. Cùng một ngân sách, quà xanh thường có món chính tốt hơn vì ít tiền đi vào vỏ.
Gói quà bằng khăn vải có bị coi là sơ sài không?
Không, nếu vải đẹp, gói phẳng và nút thắt gọn. Chọn vải màu Tết, chất cotton hoặc lanh, và ghi một dòng trên thiệp để người nhận biết khăn dùng lại được. Nhiều người còn quý kiểu gói này hơn giấy bóng.
Làm sao biết đồ mây tre không bị mốc?
Nhìn kỹ góc và đáy tìm đốm đen, ngửi mùi ẩm. Chọn đồ đã được hong khô, cất nơi thoáng. Nếu mua sớm, để giỏ ở chỗ khô ráo và phơi nhẹ trước khi dùng làm quà, nhất là trong mùa nồm.
Có nên tặng cây xanh làm quà Tết?
Có, nếu người nhận thích cây và có chỗ đặt có ánh sáng. Chọn cây dễ chăm, chậu đất nung có lỗ thoát nước, kèm vài dòng hướng dẫn tưới. Tránh cây độc với thú cưng nếu nhà người nhận nuôi chó mèo.
Đồ ăn đựng hũ thuỷ tinh có an toàn khi tặng không?
An toàn nếu hũ được rửa sạch, phơi khô, đóng nắp kín và đồ ăn là đồ khô hoặc đã chế biến để giữ lâu. Ghi ngày làm và cách bảo quản. Không dùng hũ thuỷ tinh cho quà gửi xa qua dịch vụ giao hàng.
Mua đồ làng nghề làm quà ở đâu?
Có thể mua tại làng nghề, ở các cửa hàng đồ thủ công trong thành phố hoặc đặt online từ người làm. Hỏi rõ nơi làm, chất liệu và cách dùng; với hàng đặt online, so kích thước thật với ảnh và quay video khi mở hàng.