Biếu Tết thời nay vẫn giữ cốt lõi cũ là thăm hỏi và cảm ơn, nhưng cách làm đã đổi: nhiều phần quà đi qua dịch vụ giao hàng, buổi đến chơi ngắn hơn, và lời cảm ơn có khi là một tin nhắn. Với người thân và người lớn tuổi, mang tận tay vẫn là cách trọn vẹn nhất; với đồng nghiệp, bạn bè ở xa, gửi giao hàng kèm một cuộc gọi là đủ lễ.
Bài bàn về những tình huống biếu Tết hay gặp ở thành phố năm 2027: khi nào nên đến tận nhà, khi nào gửi là hợp, nói gì khi trao, cách nhận quà và từ chối khéo, đáp lễ trong mùa Tết, chuyện biếu lại quà đã nhận, và những năm không biếu được như thường lệ. Phong tục mỗi vùng, mỗi nhà một khác; bài chỉ đưa những nguyên tắc chung.
Biếu Tết đã thay đổi thế nào
Một thế hệ trước, biếu Tết gần như luôn là đến tận nhà: mang giỏ quà hay cân đường, hộp mứt, ngồi uống chén trà, hỏi thăm chuyện năm cũ. Ngày nay người đi làm ở thành phố làm việc tới 27, 28 Chạp, nhà nội nhà ngoại cách nhau vài trăm cây số, đồng nghiệp và bạn bè sống ở nhiều tỉnh. Số người cần biếu tăng lên trong khi thời gian rảnh lại ít đi.
Vì vậy nhiều thứ đã được nới ra. Quà gửi qua giao hàng không còn bị coi là thiếu lễ nếu có lời nhắn và một cuộc gọi. Quà biếu bằng phiếu mua hàng, gói dịch vụ, hay một món đặt online giao thẳng đến người nhận ngày càng phổ biến. Buổi đến chơi ngắn hơn, có khi chỉ mười lăm phút vì cả hai bên đều bận.
Những gì vẫn giữ nguyên: người nhỏ biếu người lớn, người được giúp cảm ơn người giúp mình, con cháu thăm ông bà, cha mẹ. Với những mối quan hệ này, sự có mặt quan trọng hơn món quà. Năm nay Tết rơi vào thứ Bảy 6/2/2027, và tháng Chạp chỉ có 29 ngày, nên những buổi biếu tận tay cần được xếp lịch sớm, tránh dồn vào hai ngày cuối.
Mang tận tay hay gửi giao hàng
Không có quy tắc tuyệt đối. Bảng dưới gợi ý theo tình huống hay gặp.
| Người nhận | Nên | Vì sao | Nếu không đến được |
|---|---|---|---|
| Ông bà, cha mẹ hai bên | Mang tận tay | Sự có mặt là phần chính của món quà | Gửi trước, gọi video vào ngày quà đến, hẹn ngày về |
| Thầy cô cũ, người đỡ đầu | Mang tận tay nếu cùng thành phố | Buổi gặp là dịp hỏi thăm, kể chuyện năm qua | Gửi kèm thư tay, gọi điện chúc |
| Họ hàng, người quen ở quê | Mang khi về quê ăn Tết | Thường gặp được nhiều người trong vài ngày | Nhờ bố mẹ trao hộ, gọi điện cảm ơn |
| Đồng nghiệp, bạn bè ở xa | Gửi giao hàng | Hai bên đều bận, ở xa | Không cần; tin nhắn và quà là đủ |
| Khách hàng, đối tác | Tuỳ quy định hai bên | Có nơi chỉ nhận quà qua bộ phận hành chính | Gửi thiệp, gọi điện chúc |
Với người lớn tuổi, ngay cả khi phải gửi quà, hãy cố gắng có một cuộc gọi. Nhiều ông bà quý cuộc gọi hơn món quà, và nhờ đó cũng biết chắc quà là của ai, tránh nhầm với những cuộc gọi giả danh giao hàng.
Nói gì khi trao quà
Một câu chào và lý do ngắn. Con đến chúc Tết bố mẹ sớm vì năm nay con đi làm tới 28; hoặc em gửi chị chút trà, năm nay chị giúp em nhiều quá. Lý do cụ thể làm lời biếu tự nhiên.
Không nói về giá. Kể cả để khiêm tốn, như cái này rẻ thôi, hay khoe, như cái này đắt lắm. Cả hai đều khiến người nhận khó trả lời.
Khiêm tốn vừa phải. Câu chút quà nhỏ quen thuộc vẫn dùng được, nhưng đừng hạ thấp món quà quá mức, người nhận sẽ phải khen ngược lại.
Một lời chúc gắn với người nhận. Chúc bố năm mới đi bộ đều, chúc chị năm mới con thi tốt. Lời chúc dài và trang trọng có nhiều mẫu riêng; khi trao quà, một câu thật là đủ.
Không biến buổi biếu thành buổi nhờ vả. Nếu có việc cần nhờ, hẹn một dịp khác. Gắn món quà với lời nhờ khiến món quà thành trao đổi.
Nhận quà Tết cho khéo
Người nhận cũng có phần phép của mình, nhất là khi quà đến qua giao hàng và không có người trao trực tiếp.
- Khi nhận tận tay, cảm ơn bằng lời và mời người biếu ngồi chơi uống nước, dù chỉ một lát.
- Theo thói quen nhiều gia đình Việt, không cần mở quà ngay trước mặt người biếu; nếu người biếu muốn bạn mở, hãy mở và khen một chi tiết cụ thể.
- Khi nhận qua giao hàng, nhắn hoặc gọi cảm ơn trong ngày, kèm một tấm ảnh món quà nếu tiện.
- Ghi lại ai biếu gì vào một cuốn sổ hay ghi chú điện thoại, để đáp lễ và để năm sau không quên.
- Kiểm hạn dùng các món ăn ngay khi nhận, xếp món gần hết hạn dùng trước.
- Nếu quà có món hỏng, không cần báo người biếu trừ khi họ hỏi; họ thường không biết và sẽ áy náy.
Cuốn sổ quà Tết nghe có vẻ tính toán, nhưng thật ra là cách để không ai bị quên. Nhà nhận nhiều quà, chỉ sau mùng 3 là đã không nhớ nổi hộp nào của ai.
Từ chối khéo khi cần
Có những lúc nên từ chối: quà quá đắt so với quan hệ, quà từ người đang có việc cần bạn quyết định, quà mà quy định nơi bạn làm việc không cho nhận. Người làm trong cơ quan nhà nước và một số doanh nghiệp có quy định riêng về nhận quà; khi không chắc, hỏi bộ phận phụ trách của nơi mình làm.
Từ chối khéo nghĩa là từ chối món quà nhưng nhận tấm lòng. Một câu như anh chị đến thăm là quý rồi, quà này em xin không nhận vì cơ quan em có quy định, rất thẳng thắn mà không làm ai mất mặt. Nếu người biếu đã để quà lại và đi, gọi điện cảm ơn rồi hẹn gửi trả, hoặc làm theo quy trình báo cáo của nơi làm việc.
Với người thân biếu quá nhiều so với hoàn cảnh của họ, ví dụ người em mới ra trường biếu bố mẹ món quá đắt, hãy nhận nhưng nói nhẹ nhàng lần sau không cần như vậy. Từ chối thẳng dễ làm người trẻ tủi thân.
Đáp lễ trong mùa Tết
Đáp lễ trong mùa Tết khác đáp lễ thường ngày ở chỗ thời gian rất ngắn và ai cũng bận. Không phải phần quà nào cũng cần đáp bằng một phần quà khác. Với người thân, đồng nghiệp ngang hàng, một lời cảm ơn và một lần đến chơi đầu năm thường là đủ. Với người cùng vai vế biếu nhà mình trước, đáp lại một phần quà tương đương trước Tết là cách tự nhiên nhất.
Nếu không kịp trước Tết, có thể đáp bằng một lần đến chúc Tết trong mấy ngày đầu năm, mang theo chút quà nhỏ, và lì xì con nhỏ nhà họ theo phong tục. Năm 2027, mùng 2 rơi vào Chủ nhật 7/2, mùng 3 là thứ Hai 8/2, đó là những ngày nhiều nhà đi chúc Tết.
Với hàng xóm, người cùng khu chung cư, đáp lễ thường gọn hơn: một đĩa mứt, vài quả cam đẹp mang sang vào chiều 29 Chạp hay sáng mùng 2 là đủ. Điều người ta nhớ là mình được để ý, không phải món quà đáp lại đáng bao nhiêu.
Đừng đáp lễ bằng một phần quà đắt hơn hẳn để hơn thua. Phép đáp lễ là giữ cân bằng, không phải trả lãi. Đáp quá đắt đẩy cả hai nhà vào vòng biếu ngày càng to, mà năm sau ai cũng mệt.
Biếu lại quà đã nhận: được và không được
Biếu lại quà là chuyện có thật ở nhiều nhà nhận nhiều quà Tết. Làm thì cần cẩn thận.
- Được: món còn nguyên tem, còn hạn dùng dài, hợp với người nhận mới hơn với nhà mình.
- Không được: món sắp hết hạn, hộp đã mở, món có thiệp hay chữ ký của người biếu trước.
- Không biếu lại cho người quen biết người biếu trước, tránh tình huống quà quay về đúng chỗ cũ.
- Gỡ bỏ thiệp, tem cảm ơn, phiếu bảo hành có tên người cũ.
- Không biếu lại món mà người biếu trước đã kể là chọn riêng cho bạn.
- Nếu biếu lại đồ ăn, kiểm kỹ hạn dùng và tình trạng đóng gói.
Một cách nhẹ nhàng hơn biếu lại là chia sẻ: góp bớt đồ ăn cho người làm xa quê ở lại thành phố, hay cho bếp ăn từ thiện. Như vậy món quà vẫn được dùng, không bị phí.
Năm không biếu được như mọi năm
Có những năm thu nhập giảm, có việc lớn trong nhà, hoặc đơn giản là kiệt sức sau một năm làm việc. Bạn không bắt buộc phải giữ nguyên số phần quà và mức quà như năm trước. Rút gọn danh sách, giữ những người quan trọng nhất, và thay quà bằng lời thăm hỏi với những người còn lại là cách nhiều gia đình vẫn làm.
Với những người ngoài gia đình mà năm nào bạn cũng biếu, một tin nhắn chúc Tết chân thành và lời hẹn gặp đầu năm vẫn giữ được mối quan hệ. Nhiều người còn thấy nhẹ nhõm vì không phải lo đáp lễ. Điều làm mất lòng thường không phải là thiếu quà, mà là im lặng suốt mùa Tết như thể quên nhau.
Với người thân, nói thật hoàn cảnh thường được thông cảm hơn bạn nghĩ. Một câu như năm nay con chưa lo được nhiều, con về với bố mẹ trước đã, nhẹ nhàng hơn nhiều so với vay mượn để biếu cho bằng. Quà biếu là cách bày tỏ tình cảm, không phải khoản nợ phải trả mỗi năm.
Câu hỏi thường gặp
Gửi quà Tết qua giao hàng có bị coi là thiếu lễ không?
Với đồng nghiệp, bạn bè ở xa, khách hàng thì không, nếu có lời nhắn và một cuộc gọi hoặc tin nhắn chúc Tết. Với ông bà, cha mẹ, người lớn tuổi thân thiết, nên cố gắng mang tận tay hoặc ít nhất gọi video khi quà đến.
Có nên mở quà ngay trước mặt người biếu?
Theo thói quen nhiều gia đình Việt, không cần mở ngay; cảm ơn và cất quà là đủ. Nếu người biếu muốn bạn mở, hãy mở và khen một chi tiết cụ thể. Với quà nhận qua giao hàng, nhắn cảm ơn kèm ảnh là cách hay.
Nhận quà Tết rồi có bắt buộc phải đáp lễ không?
Không phải phần quà nào cũng cần đáp bằng quà. Với người ngang hàng biếu trước, đáp một phần tương đương là tự nhiên. Với người thân, một lời cảm ơn và lần đến chơi đầu năm thường là đủ. Đừng đáp quá đắt để hơn thua.
Từ chối quà Tết thế nào cho khéo?
Nhận tấm lòng, từ chối món quà, nêu lý do ngắn và thật, như quy định nơi làm việc. Nếu quà đã để lại, gọi cảm ơn rồi hẹn gửi trả hoặc làm theo quy trình báo cáo của cơ quan.
Biếu lại quà Tết đã nhận có được không?
Được, nếu món còn nguyên tem, còn hạn dài, đã gỡ thiệp của người biếu trước và không biếu cho người quen của họ. Không biếu lại đồ sắp hết hạn hay hộp đã mở.
Năm nay khó khăn, có nên bỏ biếu Tết?
Bạn có thể rút gọn danh sách, giữ người quan trọng nhất, và thay quà bằng lời thăm hỏi với người khác. Nói thật hoàn cảnh với người thân thường được thông cảm. Đừng vay mượn để biếu cho bằng năm trước.