Nấu cỗ Tết trong căn hộ bếp nhỏ cần xếp việc theo thiết bị chứ không theo món: hai vùng bếp cho món cần lửa, nồi cơm điện và nồi hấp cho món chín bằng hơi, nồi chiên không dầu hoặc lò cho món nướng, rán, và mua sẵn những thứ cần nồi to như bánh chưng. Mâm cỗ 4–6 món cho cả nhà vẫn làm được trong một buổi sáng nếu chia thứ tự hợp lý.
Bài dành cho gia đình ở chung cư, nhà ống bếp hẹp, căn hộ dịch vụ: bếp từ hoặc bếp hồng ngoại hai vùng, tủ lạnh khoảng hai, ba trăm lít, không có sân để đặt bếp củi. Có thêm phần chống khói mùi, an toàn điện và an toàn cháy nổ, vì Tết là lúc thiết bị trong bếp phải chạy cùng lúc nhiều nhất trong năm.
Bếp nhỏ thì đừng tranh với bếp lớn
Mâm cỗ Tết truyền thống được nghĩ ra cho căn bếp rộng: nồi luộc gà to, nồi canh to, chảo rán nem, nồi bánh chưng đun cả đêm ngoài sân. Bếp căn hộ hai vùng nấu không thể chạy song song ngần ấy thứ. Cố làm y như ở quê, bạn sẽ mất cả ngày, khói đầy nhà và đồ chín không cùng lúc.
Cách nghĩ khác là chọn món theo thiết bị mình có. Bếp từ hai vùng làm tốt một nồi canh và một chảo xào. Nồi cơm điện nấu cơm, cũng hấp được xôi, hấp cá, hấp giò. Nồi chiên không dầu rán nem, nướng gà, quay thịt mà không bắn dầu. Lò vi sóng hâm nóng nhanh. Ấm siêu tốc đun nước sôi cho món luộc đỡ thời gian. Mỗi món giao cho đúng một thiết bị, các thiết bị chạy song song, bếp chính không bị nghẽn.
Một lợi ích ít người để ý: khi món được giao cho thiết bị có hẹn giờ, người nấu có thể rời bếp. Nồi cơm tự chuyển sang giữ ấm, nồi chiên tự tắt, nồi áp suất tự xả. Người nấu có thời gian thay quần áo, đón khách, ngồi uống chén trà đầu năm.
Những món cần nồi rất to và đun rất lâu, như bánh chưng, bánh tét, giò lụa, nên mua hoặc đặt. Nếu nhà vẫn muốn tự gói bánh chưng, có thể gói cỡ nhỏ và luộc bằng nồi áp suất điện theo hướng dẫn của nhà sản xuất, chứ đừng đặt bếp than, bếp củi ở ban công hay hành lang chung cư.
Giao món cho từng thiết bị
Bảng dưới là một cách chia cho mâm cỗ 5–6 món, nấu trong một buổi sáng.
| Thiết bị | Món hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bếp từ vùng 1 | Luộc gà (đun nước sôi sẵn bằng ấm siêu tốc), sau đó nấu canh bằng nước luộc | Nồi đáy phẳng hợp bếp từ |
| Bếp từ vùng 2 | Món xào: su hào cà rốt xào, bò xào súp lơ | Xào cuối cùng, sát giờ ăn |
| Nồi cơm điện | Nấu cơm, hoặc hấp xôi, hấp cá, hấp lại giò | Có thể dùng hai nồi nếu có |
| Nồi chiên không dầu | Nem rán, gà nướng, thịt quay, chả giò | Không xếp chồng, chia mẻ |
| Lò vi sóng | Hâm canh, hâm thịt kho, rã đông nhanh | Dùng hộp chịu nhiệt, không dùng hộp kim loại |
| Không cần bếp | Giò, chả, dưa hành, nộm, gỏi, trái cây | Bày đĩa trước, che kín để trong ngăn mát |
Với cách chia này, một mâm 5–6 món có thể xong trong khoảng hai tiếng nếu đồ đã sơ chế từ hôm trước. Người nấu đứng bếp nhiều nhất lúc xào, còn lại chủ yếu là canh giờ các thiết bị.
Thứ tự nấu một buổi sáng mùng Một
Ví dụ giả định cho mâm cỗ trưa mùng Một (thứ Bảy 6/2/2027) của nhà 4–5 người, ăn lúc 11 giờ 30.
- 8 giờ: đun nước bằng ấm siêu tốc, đổ vào nồi trên bếp vùng 1, thả gà vào luộc.
- 8 giờ 15: nồi cơm điện bắt đầu hấp xôi hoặc nấu cơm; nồi chiên không dầu làm nóng.
- 8 giờ 30: chiên nem theo mẻ; xong mẻ nào để lên giá cho ráo, không đậy kín cho đỡ ỉu.
- 9 giờ 30: vớt gà, ngâm nước lạnh cho da săn; dùng nước luộc nấu canh trên bếp vùng 1.
- 10 giờ: thái giò, bày dưa hành, trái cây; chặt gà, bày đĩa.
- 11 giờ: xào món rau trên bếp vùng 2; hâm lại nem trong nồi chiên vài phút.
- 11 giờ 20: múc canh, dọn mâm.
Sơ chế từ chiều 29 Chạp (thứ Sáu 5/2): rửa và ngâm rau, thái thịt bò, cuốn nem (hoặc lấy nem cấp đông ra ngăn mát). Sáng mùng Một chỉ còn nấu và bày.
Nếu bữa tất niên chiều 29 Chạp cũng nấu ở nhà, đừng làm hai mâm lớn liền nhau. Tất niên có thể là lẩu hoặc một mâm nhỏ, để dành sức và chỗ tủ lạnh cho mâm cỗ sáng mùng Một.
Tủ lạnh nhỏ: xếp sao cho đủ chỗ
Dọn tủ trước Tết. Khoảng 26–27 Chạp, lấy hết đồ cũ ra, bỏ những thứ quá hạn, lau tủ. Tủ trống một nửa mới đủ chỗ cho đồ Tết.
Dùng hộp vuông, xếp chồng. Hộp tròn và túi nilon phí chỗ; hộp vuông cùng cỡ xếp chồng được, nhìn qua nắp trong biết bên trong có gì.
Ngăn mát cho đồ ăn trong 2–3 ngày, ngăn đá cho phần sau. Thịt kho, thịt đông chia hai phần: một phần ăn ngay để ngăn mát, một phần cấp đông ăn từ mùng 4.
Đồ không cần lạnh thì để ngoài. Bánh chưng ở miền Bắc mùa lạnh thường để được ở nơi thoáng mát vài ngày; trái cây vỏ dày, củ hành tỏi, đồ khô, nước ngọt chưa mở để ngoài cho tủ đỡ chật. Miền Nam nóng thì cân nhắc kỹ hơn.
Không nhồi kín tủ. Khí lạnh cần lối đi; tủ nhồi kín làm đồ bên trong lạnh không đều. Để chừa khe giữa các hộp.
Đồ nóng để nguội bớt rồi mới cất. Nồi canh, nồi thịt kho vừa nấu xong chia ra hộp nhỏ cho nhanh nguội, rồi cất trong vòng khoảng hai giờ; đừng để cả nồi ngoài bếp qua đêm.
Chống khói, mùi lan khắp căn hộ
Căn hộ chung cư kín gió, mùi rán, mùi nướng dễ bám vào rèm, sofa, quần áo mới chuẩn bị mặc Tết. Bật máy hút mùi trước khi nấu vài phút và để chạy thêm một lúc sau khi tắt bếp. Nếu bếp không có máy hút mùi hoặc máy yếu, mở cửa sổ bếp và cửa ban công tạo luồng gió, đóng cửa phòng ngủ.
Nồi chiên không dầu đỡ bắn dầu nhưng vẫn có mùi; đặt máy gần cửa sổ hoặc dưới máy hút mùi. Món có mùi mạnh như rán cá, nướng mực nên làm sớm, không làm sát giờ khách đến. Sau khi nấu, lau bếp, lau mặt đá ngay khi còn ấm; dầu mỡ nguội bám khó lau và giữ mùi.
Mùi đồ ăn cũng lan sang hành lang và căn hộ bên cạnh. Mấy ngày Tết hàng xóm ở nhà nhiều, nên tránh nướng, rán món mùi nặng vào đêm khuya hay sáng quá sớm. Một chút ý tứ giữ được không khí vui vẻ cho cả tầng trong những ngày đầu năm.
Rác thải đồ Tết nhiều hơn ngày thường: vỏ, xương, lá dong, hộp nhựa. Phân loại, buộc kín và đổ theo giờ quy định của toà nhà. Mấy ngày Tết, lịch thu gom rác ở nhiều nơi thay đổi; xem thông báo của ban quản lý để không để túi rác trong bếp mấy ngày liền.
An toàn điện và cháy nổ trong bếp căn hộ
Ngày Tết, nhiều thiết bị chạy cùng lúc: bếp từ, nồi cơm, nồi chiên, ấm siêu tốc, lò vi sóng, có khi cả đèn trang trí. Ổ cắm nối dài cắm chồng nhiều thiết bị công suất lớn có thể quá tải, nóng dây. Cắm thiết bị công suất lớn trực tiếp vào ổ cắm trên tường, không cắm hai thiết bị nóng vào cùng một ổ nối. Thấy dây nóng, có mùi khét, rút điện ngay.
Không dùng bếp than, bếp củi, bếp cồn trong căn hộ để luộc bánh hay nướng thịt; nhiều toà nhà cấm hẳn, và khói than trong không gian kín rất nguy hiểm. Bình gas mini của bếp lẩu chỉ dùng đúng loại bếp, không để gần nguồn nhiệt, không dùng bình móp méo. Trước khi cả nhà đi chúc Tết hay về quê, kiểm lại các thiết bị đã rút điện, van gas đã khoá.
Nên có sẵn một bình chữa cháy nhỏ và biết cách dùng, biết vị trí lối thoát hiểm của tầng mình. Đây là việc làm một lần, dùng cho cả năm, nhưng Tết là lúc nên kiểm lại.
Chảo dầu đang rán mà bén lửa thì tắt bếp, đậy vung kín, không đổ nước vào. Trẻ nhỏ trong nhà mấy ngày Tết thường chạy nhảy nhiều; giữ trẻ tránh xa khu bếp lúc đang rán, quay cán chảo vào trong, để ấm nước sôi ở chỗ trẻ không với tới.
Bày mâm cỗ khi phòng khách nhỏ
Trước khi dọn, lau sạch mặt bàn hoặc trải khăn, chuẩn bị sẵn đũa, bát, khăn giấy, một bát nước chấm chung cho mỗi đầu mâm để người ngồi xa không phải với. Những chi tiết nhỏ đó làm mâm cỗ ở căn hộ nhỏ vẫn có cảm giác đầy đủ.
Không phải căn hộ nào cũng có bàn ăn cho tám người. Với nhà nhỏ, nhiều gia đình trải chiếu hoặc thảm sạch ngồi mâm dưới sàn phòng khách, vừa ấm cúng vừa đủ chỗ hơn ghế. Bàn trà thấp kê thêm cạnh bàn ăn cũng thành một mâm phụ cho trẻ con.
Đĩa vừa, bát nhỏ, đặt món ăn chung ở giữa; món nóng đặt gần người lớn tuổi. Không cần bày hết mọi thứ trong tủ lạnh lên mâm, chỉ bày đủ ăn một bữa, phần còn lại để nguyên trong tủ, đỡ phải hâm đi hâm lại.
Nếu nhà có lễ cúng ngày Tết, mâm cúng và mâm ăn là hai việc riêng; phần lễ theo nếp gia đình, sau đó mâm cỗ là bữa ăn của cả nhà. Muốn thêm chút không khí cho bàn ăn, một cành hoa nhỏ, một đĩa trái cây xếp gọn là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Bếp từ hai vùng có nấu đủ mâm cỗ Tết không?
Đủ cho mâm 5–6 món nếu chia món cho các thiết bị khác: nồi cơm điện hấp, nồi chiên không dầu rán, lò vi sóng hâm. Bếp từ chỉ lo một nồi canh hoặc luộc và một chảo xào sát giờ ăn.
Ở chung cư có tự luộc bánh chưng được không?
Không nên đặt bếp than, bếp củi ở ban công hay hành lang; nhiều toà nhà cấm. Có thể gói bánh cỡ nhỏ và luộc bằng nồi áp suất điện theo hướng dẫn nhà sản xuất, hoặc mua, đặt bánh từ nơi tin cậy.
Tủ lạnh nhỏ thì cất đồ Tết thế nào cho đủ chỗ?
Dọn tủ trước Tết, dùng hộp vuông xếp chồng, chia thức ăn thành phần ăn ngay ở ngăn mát và phần cấp đông. Đồ không cần lạnh như đồ khô, trái cây vỏ dày để ngoài nơi thoáng mát.
Làm sao để nấu cỗ trong căn hộ không bị ám mùi?
Bật máy hút mùi trước khi nấu và để chạy thêm sau khi tắt bếp, mở cửa sổ tạo gió, đóng cửa phòng ngủ. Làm món rán, nướng mùi mạnh sớm; lau bếp ngay khi còn ấm.
Dùng nhiều thiết bị điện cùng lúc ngày Tết có an toàn không?
An toàn nếu cắm thiết bị công suất lớn trực tiếp vào ổ trên tường, không cắm chồng vào ổ nối dài, theo dõi dây có nóng không. Trước khi ra khỏi nhà, rút điện các thiết bị nấu và khoá van gas.
Nhà nhỏ không có bàn ăn lớn thì bày mâm cỗ thế nào?
Trải chiếu hoặc thảm sạch ngồi mâm dưới sàn, kê thêm bàn trà thấp làm mâm phụ cho trẻ. Chỉ bày đủ ăn một bữa, phần còn lại để trong tủ lạnh, món nóng đặt gần người lớn tuổi.