Ăn Tết nhẹ bụng không cần kiêng khem: giữ nhịp ba bữa chính, mỗi bữa có rau và một món nhẹ, ăn đồ béo, đồ ngọt, bánh chưng ở phần vừa phải, uống đủ nước lọc, hạn chế rượu bia và đi bộ sau bữa. Phần lớn cảm giác nặng bụng, mệt mỏi ngày Tết đến từ việc ăn liên tục cả ngày, thức khuya và ít vận động, hơn là từ một món cụ thể.
Bài chỉ đưa thường thức ăn uống cho người khoẻ mạnh trong mấy ngày Tết, không phải chế độ ăn chữa bệnh. Người có bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh thận, bệnh dạ dày, phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc thì ăn uống theo lời dặn của bác sĩ đang theo dõi mình.
Vì sao ăn Tết dễ mệt
Ngày thường, người đi làm ăn ba bữa vào giờ khá cố định. Mấy ngày Tết, nhịp đó mất hẳn: sáng dậy muộn ăn bánh chưng, trưa ăn cỗ nhà nội, chiều đi chúc Tết được mời bánh mứt, tối ăn cỗ nhà ngoại, khuya ngồi uống trà cắn hạt. Không bữa nào quá nhiều, nhưng cộng lại cả ngày là ăn liên tục.
Mâm cỗ Tết lại nghiêng về nếp, thịt mỡ, đồ chiên, đồ ngọt, đồ muối, ít rau tươi hơn ngày thường. Cùng lúc đó, người ta uống nước ngọt, rượu bia nhiều hơn nước lọc, ngồi nhiều, ngủ muộn. Ghép lại, nhiều người thấy bụng nặng, khó ngủ, mệt từ mùng 3 trở đi.
Thêm một yếu tố ít ai nhắc: căng thẳng. Lo cỗ, lo khách, lo tiền, di chuyển đường xa, ngồi xe nhiều giờ, cũng làm nhiều người ăn không ngon, khó tiêu. Tết nhẹ bụng phần nào cũng là Tết bớt việc.
Hiểu được điều đó thì cách xử lý cũng đơn giản: không cần bỏ món nào, chỉ cần lấy lại nhịp, thêm rau, thêm nước, thêm bước chân.
Giữ nhịp bữa trong ba ngày Tết
Lịch Tết năm 2027: mùng 1 thứ Bảy 6/2, mùng 2 Chủ nhật 7/2, mùng 3 thứ Hai 8/2. Những gợi ý dưới đây giúp nhịp ăn bớt lộn xộn.
- Giữ ba bữa chính gần giờ quen; nếu bữa trưa ở nhà nội muộn, bữa sáng ăn nhẹ thay vì bỏ hẳn.
- Đi chúc Tết được mời bánh mứt: nhận một hai miếng cho phải phép, không cần ăn hết ở mỗi nhà.
- Không ăn trong khoảng hai, ba giờ trước khi ngủ; tối khuya ngồi trà thì uống trà, cắn ít hạt.
- Bữa nào đã ăn nhiều đồ béo, bữa sau chọn canh, rau, món hấp, món luộc.
- Sau mùng 3, quay lại dần bữa cơm ngày thường, đừng chờ hết đồ Tết mới đổi.
Trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị lệch nhịp: ăn bánh kẹo cả ngày rồi tới bữa không chịu ăn cơm. Để bánh kẹo ở chỗ người lớn kiểm soát được, cho trẻ ăn sau bữa chính một lượng nhỏ.
Một đĩa ăn Tết cân hơn
Không cần cân đong. Nhìn đĩa ăn của mình như chia làm mấy phần là đủ để biết bữa đó đang lệch về phía nào.
| Phần trên đĩa | Món ngày Tết | Gợi ý |
|---|---|---|
| Khoảng một nửa: rau và món nhẹ | Rau luộc, rau xào, nộm, canh rau, dưa món | Lấy rau trước khi lấy món khác |
| Khoảng một phần tư: đạm | Gà luộc, cá hấp, giò, thịt nạc, đậu phụ | Ưu tiên món luộc, hấp hơn món rán |
| Khoảng một phần tư: tinh bột | Bánh chưng, xôi, cơm, bún, miến | Một miếng bánh chưng đã là phần tinh bột của bữa |
| Ít: món béo, món ngọt | Thịt mỡ, nem rán, thịt đông, mứt, chè | Ăn để thưởng thức, không ăn cho no |
| Đồ uống | Nước lọc, trà nhạt, canh | Thay nước ngọt bằng nước lọc trong phần lớn bữa |
Mâm Tết của gia đình Việt thường ăn chung, gắp từ đĩa giữa mâm, nên "đĩa ăn" ở đây là bát của mình. Gắp rau vào bát trước, rồi mới gắp các món khác, là cách dễ nhất để cân bữa ăn mà không ai để ý.
Nước, trà và rượu bia
Mùa Tết miền Bắc lạnh, người ta ít thấy khát nên uống ít nước lọc; miền Nam nóng, người ta uống nhiều nước ngọt. Cả hai đều không tốt cho bụng. Để sẵn một bình nước lọc ở chỗ dễ thấy, mỗi lần đi qua uống vài ngụm. Trà ngày Tết nên pha nhạt, uống vừa phải, nhất là buổi tối để không mất ngủ.
Rượu bia là phần cần nói thẳng. Uống nhiều trong nhiều ngày liền gây mệt, khó ngủ, khó tiêu, và nguy hiểm hơn cả là chuyện lái xe. Luật hiện hành cấm điều khiển phương tiện giao thông khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Đã uống rượu bia thì không lái xe, kể cả xe máy, kể cả đoạn đường ngắn từ nhà nội sang nhà ngoại.
Không ép người khác uống, không cần uống để giữ phép. Ngày càng nhiều gia đình bày sẵn nước ép, trà, nước ngọt ít đường bên cạnh rượu để khách tự chọn. Người không uống cứ nâng chén trà chúc Tết; không ai nên thấy ngại vì điều đó.
Đi bộ, ngủ đủ và vận động nhẹ
Một vòng đi bộ mười lăm, hai mươi phút sau bữa trưa, bữa tối giúp nhiều người thấy nhẹ bụng hơn hẳn. Ngày Tết có sẵn lý do để đi: đi chúc Tết hàng xóm, đi chợ hoa, dạo phố, ra đình làng, công viên. Đi bộ thay vì đi xe cho những quãng ngắn, vừa vận động vừa tránh chuyện rượu bia và lái xe.
Ngủ quá muộn nhiều đêm liền cũng làm cơ thể mệt và ăn uống thất thường. Đêm giao thừa thức khuya là chuyện chung, nhưng từ đêm mùng 1 trở đi nên đưa giờ ngủ về gần ngày thường, nhất là khi sắp đi làm lại.
Với người tập thể dục đều, mấy ngày Tết có thể giảm cường độ nhưng không cần bỏ hẳn; vài bài giãn cơ buổi sáng, một buổi chạy nhẹ hay đạp xe là đủ giữ nhịp. Trẻ con thì cứ cho ra sân chạy nhảy, chơi cùng anh chị em họ hàng, tránh khu vực có pháo, lửa, xe cộ.
Những hiểu lầm hay gặp
"Nhịn bữa sáng để dành bụng ăn cỗ." Nhịn rồi ăn dồn một bữa lớn thường làm bụng nặng hơn. Ăn sáng nhẹ thì bữa cỗ ăn vừa phải dễ hơn.
"Uống rượu cho dễ tiêu." Không có căn cứ để coi rượu là thứ giúp tiêu hoá. Uống nhiều còn làm khó tiêu, khó ngủ hơn.
"Ăn dưa hành thật nhiều cho đỡ ngán." Dưa hành giúp đổi vị, nhưng khá mặn; ăn vừa thôi, thêm rau tươi và canh vẫn tốt hơn.
"Ăn Tết xong phải nhịn ăn mấy ngày để lấy lại cân." Nhịn đói đột ngột không phải cách hay. Quay lại bữa cơm bình thường, nhiều rau, vận động đều là đủ với người khoẻ mạnh.
"Uống trà đặc cả ngày cho tỉnh." Trà đặc uống nhiều dễ gây cồn cào, mất ngủ, nhất là khi bụng đói. Pha nhạt, uống vừa.
"Đồ Tết phải ăn cho hết, bỏ thì phí." Ăn cố cho hết là cách quen thuộc để bụng nặng mấy ngày liền. Đồ còn ngon thì cất đúng cách, chia bớt cho người khác; đồ đã có dấu hiệu hỏng thì bỏ.
"Nước ngọt có ga giúp đỡ đầy bụng." Cảm giác nhẹ đi chốc lát không có nghĩa là tiêu hoá tốt hơn; nước ngọt còn thêm nhiều đường. Nước lọc ấm, trà nhạt là lựa chọn dễ chịu hơn.
Đi chúc Tết nhiều nhà trong một ngày
Ngày mùng 2, mùng 3, nhiều người đi năm sáu nhà trong một ngày. Nhà nào cũng mời bánh, mứt, hạt, nước ngọt, có nhà mời ở lại ăn cơm, có nhà mời chén rượu. Lịch đi chúc Tết dày như vậy thì bụng khó mà nhẹ, trừ khi có vài nguyên tắc riêng.
Ăn bữa sáng tử tế trước khi đi, để không bị đói rồi ăn lẫn bánh kẹo cả buổi. Ở mỗi nhà, nhận một chén trà, một miếng mứt là đủ phép; người Việt mời là lời chào, không ai đếm bạn ăn bao nhiêu. Nếu được mời ở lại ăn cơm mà đã ăn ở nhà trước, nói khéo đã ăn rồi, xin chén nước.
Đi xe máy, ô tô thì từ chối rượu ngay từ nhà đầu tiên và giữ như vậy suốt ngày; chủ nhà hiểu, và câu "con lái xe ạ" là đủ. Nếu muốn nâng chén cùng người lớn, nhờ người khác đưa đón hoặc đi xe dịch vụ. Lên kế hoạch trước nhà nào ngồi lâu, nhà nào ghé nhanh, để không phải ăn uống liên tục từ sáng tới tối.
Khi nào cần đi khám
Đầy bụng, ăn khó tiêu thoáng qua sau một bữa cỗ thường tự hết khi ăn uống nhẹ lại. Nhưng nên đi khám nếu đau bụng dữ dội hoặc kéo dài, nôn nhiều, đi ngoài nhiều lần, có máu trong phân hoặc chất nôn, sốt cao, vàng da, đau ngực, khó thở, hay dấu hiệu mất nước. Người có bệnh nền thấy triệu chứng khác thường so với ngày thường cũng nên đi khám sớm.
Người uống rượu bia nhiều mà có biểu hiện lú lẫn, nôn liên tục, thở bất thường, khó đánh thức cần được đưa đi cấp cứu ngay, không để ngủ một mình. Đây là tình huống không nên chờ "cho tỉnh rượu".
Trước Tết, ghi lại địa chỉ bệnh viện, cơ sở y tế gần nhà có trực cấp cứu trong những ngày nghỉ, và số gọi cấp cứu 115. Người đang dùng thuốc thường xuyên nhớ mang đủ thuốc khi về quê, uống đúng giờ dù lịch sinh hoạt ngày Tết thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để ăn Tết không bị đầy bụng?
Giữ ba bữa chính gần giờ quen, mỗi bữa có rau và một món nhẹ, ăn đồ béo, đồ ngọt vừa phải, không ăn sát giờ ngủ, uống đủ nước lọc và đi bộ sau bữa. Phần lớn cảm giác nặng bụng đến từ việc ăn liên tục cả ngày.
Mỗi bữa ngày Tết nên ăn bao nhiêu bánh chưng?
Không có con số chung. Với người khoẻ mạnh, một miếng bánh chưng vừa phải đã là phần tinh bột của bữa; nếu ăn bánh chưng thì bớt cơm, xôi. Người có bệnh tiểu đường hay bệnh nền khác theo lời dặn của bác sĩ.
Uống rượu bia ngày Tết cần nhớ gì?
Uống ít, không ép người khác, xen nước lọc. Quan trọng nhất: đã uống rượu bia thì không lái xe, kể cả xe máy và quãng đường ngắn; luật hiện hành cấm điều khiển phương tiện khi có nồng độ cồn.
Trẻ con ăn bánh kẹo cả ngày Tết thì làm sao?
Để bánh kẹo ở chỗ người lớn kiểm soát, cho trẻ ăn một lượng nhỏ sau bữa chính, giữ giờ ăn bữa cơm. Cho trẻ uống nước lọc thay nước ngọt và ra ngoài vận động, tránh khu vực có pháo, lửa, xe cộ.
Sau Tết có nên nhịn ăn để lấy lại cân không?
Không nên nhịn đói đột ngột. Với người khoẻ mạnh, quay lại bữa cơm bình thường nhiều rau, ngủ đủ, vận động đều là đủ. Người có bệnh nền hay muốn giảm cân theo kế hoạch nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Khi nào đau bụng ngày Tết cần đi khám?
Khi đau dữ dội hoặc kéo dài, nôn nhiều, đi ngoài nhiều lần, có máu, sốt cao, vàng da, đau ngực, khó thở hoặc mất nước. Người say rượu lú lẫn, nôn liên tục, khó đánh thức cần đưa đi cấp cứu ngay.