Giữ giờ ngủ cho trẻ nhỏ dịp Tết không có nghĩa là bắt con ngủ đúng giờ như ngày thường, mà là giữ được hai mốc chính: giấc ngủ trưa và giờ đi ngủ tối không lệch quá xa, để con không cạn sức giữa những ngày đông người. Thức đón giao thừa là trải nghiệm vui với trẻ lớn hơn; với trẻ nhỏ, cho con ngủ sớm rồi đánh thức nhẹ lúc giao thừa hoặc kể lại sáng hôm sau đều ổn.
Năm 2027, giao thừa rơi vào đêm thứ Sáu 5/2, mùng Một là thứ Bảy 6/2. Lịch nghỉ học của học sinh do từng tỉnh, thành quyết, nên bạn xem thông báo của trường để biết ngày con đi học lại. Bài này đi qua từng mốc: đêm giao thừa, những ngày đi chúc Tết, đêm ngủ ở nhà ông bà, và tuần đưa con về nếp.
Vì sao trẻ hay quấy, ốm vặt dịp Tết
Ngày Tết, mọi thứ quanh đứa trẻ thay đổi cùng lúc: nhà đông người, tiếng ồn, nhiều món ăn lạ, giờ giấc lộn xộn, ngủ ở chỗ mới. Người lớn thấy vui; trẻ nhỏ thì nhận một lượng kích thích lớn hơn nhiều so với ngày thường. Khi thiếu ngủ chồng lên mệt mỏi, trẻ dễ cáu, dễ khóc, khó dỗ, và bố mẹ cũng mệt theo.
Thiếu ngủ còn làm trẻ kém chú ý, dễ vấp ngã, dễ va chạm khi chạy nhảy giữa nhà đông người. Nhiều cha mẹ để ý rằng những cơn quấy dữ dội nhất thường rơi vào chiều muộn của những ngày đi chúc Tết từ sáng, khi con đã bỏ giấc trưa. Đó không phải con hư, mà là con đã cạn sức.
Vì vậy, mục tiêu thực tế không phải là giữ nguyên lịch như ngày thường, điều gần như không thể trong mấy ngày Tết, mà là giữ khung. Khung gồm giấc trưa ở một dạng nào đó, giờ đi ngủ tối lệch không quá xa, và một vài thói quen trước khi ngủ quen thuộc mà con mang theo được đến bất kỳ nơi nào.
Bố mẹ cũng cần nói trước với ông bà và họ hàng về khung đó. Ông bà thương cháu, muốn cháu thức chơi với mình thêm một lúc; khách đến muốn bế, muốn trêu cháu. Một câu nhẹ nhàng "đến giờ cháu ngủ rồi ạ" nói sớm từ ngày đầu sẽ đỡ cho bố mẹ rất nhiều lần phải từ chối về sau.
Đêm giao thừa: có nên cho con thức?
Trẻ dưới ba tuổi. Phần lớn trẻ ở tuổi này chưa hiểu giao thừa là gì, và thức đến nửa đêm làm con mệt suốt mùng Một. Cho con ngủ đúng giờ, giữ phòng ngủ yên, đóng cửa để tiếng ồn không vào. Sáng mùng Một kể cho con nghe đêm qua cả nhà đã làm gì.
Trẻ mẫu giáo. Nhiều bé rất muốn "thức như người lớn". Cách dung hoà là cho con ngủ sớm hơn một chút, rồi đánh thức nhẹ vài phút trước giao thừa nếu con đã dặn muốn dậy. Xem xong, cho con ngủ lại ngay, không bắt con ngồi đến khi khách về.
Trẻ tiểu học. Thức đón giao thừa là kỷ niệm đáng nhớ với nhiều đứa trẻ tuổi này. Cho con ngủ trưa dài hơn ngày hôm đó, ăn tối nhẹ, và hẹn trước rằng sau giao thừa là đi ngủ ngay.
Khi nhà có tiếng ồn lớn từ bên ngoài. Ở nhiều nơi, giao thừa có pháo hoa do địa phương tổ chức và tiếng ồn ở các khu đông dân. Trẻ nhỏ có thể giật mình, sợ hãi. Ôm con, nói nhỏ nhẹ, giải thích đó là pháo hoa mừng năm mới, đóng cửa sổ.
Sáng mùng Một. Nếu con đã thức khuya, cho con ngủ muộn hơn một chút. Lịch chúc Tết có thể lùi vài mươi phút; một đứa trẻ ngủ đủ đi chúc Tết vui hơn một đứa trẻ bị đánh thức sớm.
Giữ giấc trưa khi đi chúc Tết cả ngày
Những ngày mùng Một, mùng Hai, mùng Ba (thứ Bảy 6/2 đến thứ Hai 8/2/2027) là những ngày dễ mất giấc trưa nhất. Một vài cách để con vẫn có giấc ngủ:
- Sắp lịch chúc Tết theo giờ ngủ của con: đi buổi sáng, về nhà hoặc đến một nhà thân quen vào giờ trưa, đi tiếp buổi chiều.
- Nếu phải đi xa, canh để con ngủ trên xe trong quãng đường dài nhất. Mang theo chăn mỏng, gối nhỏ, món đồ quen thuộc của con.
- Ở nhà người thân, xin một phòng yên tĩnh cho con nằm. Đa số chủ nhà sẵn lòng khi biết có trẻ nhỏ cần ngủ.
- Giữ một nghi thức ngắn trước khi ngủ như ở nhà: kể một câu chuyện, hát một bài, ôm con vài phút. Nghi thức giúp con dễ ngủ ở chỗ lạ.
- Nếu con không chịu ngủ, cho con nằm nghỉ yên trong phòng tối khoảng nửa giờ. Nghỉ yên vẫn giúp con hồi sức phần nào.
- Chấp nhận về sớm hơn dự tính nếu con đã quá mệt. Còn nhiều ngày để chúc Tết, không cần đi hết trong một hôm.
Nếu cả nhà đi nhiều nơi, bố mẹ có thể chia nhau: một người đưa con nhỏ về nghỉ, một người đi tiếp các nhà còn lại. Họ hàng thường hiểu chuyện khi nghe "cháu buồn ngủ, em đưa cháu về trước".
Ngủ ở nhà ông bà, nhà người thân: lạ chỗ thì làm gì
Về quê ăn Tết, trẻ thường phải ngủ ở chỗ lạ: giường khác, phòng đông người, tiếng gà gáy sớm, tiếng khách ra vào. Nhiều bé mất vài đêm mới quen. Để rút ngắn thời gian đó, mang theo những thứ quen thuộc nhất của con: gối, chăn mỏng, con thú bông, có khi cả chiếc đèn ngủ nhỏ.
Sắp chỗ ngủ cho con ở góc yên nhất trong nhà, xa cửa ra vào và xa nơi người lớn ngồi uống trà, trò chuyện đến khuya. Nếu nhà ông bà ở miền Bắc, đêm tháng Hai có thể lạnh; giữ ấm cho con bằng quần áo và chăn vừa đủ, không ủ quá nhiều lớp. Không dùng bếp than, lò than để sưởi trong phòng kín, vì khí than có thể gây ngộ độc nguy hiểm.
Những đêm đầu, con có thể thức giấc và khóc vì không nhận ra chỗ mình đang nằm. Bố mẹ nằm cạnh con vài đêm đầu, kể cả khi ở nhà con đã ngủ riêng. Về lại nhà mình, con sẽ trở lại thói quen cũ sau vài ngày.
Nếu nhà ông bà đông người ngủ chung một gian, bàn trước với mọi người giờ tắt đèn ở góc con nằm. Người lớn muốn thức trò chuyện thì chuyển ra gian ngoài. Ông bà thường vui lòng, vì ai cũng muốn cháu ngủ ngon để sáng hôm sau tươi tỉnh.
Ban ngày ra sao, ban đêm ngủ vậy
Giấc ngủ ban đêm của trẻ phụ thuộc nhiều vào những gì diễn ra ban ngày. Ngày Tết, trẻ thường ở trong nhà, ngồi xe nhiều, xem ti vi, cầm điện thoại của người lớn, ăn vặt liên tục. Đến tối, con vừa thiếu vận động vừa bị kích thích, nên khó vào giấc dù đã mệt.
Một chút thời gian ngoài trời mỗi ngày giúp ích nhiều: dắt con đi dạo quanh xóm buổi sáng, ra vườn ông bà xem cây, ra sân chơi với anh chị em họ dưới sự trông chừng của người lớn. Ánh sáng ban ngày và vận động nhẹ giúp con dễ ngủ hơn khi tối đến.
Buổi tối, giảm dần tiếng ồn và ánh sáng quanh con từ khoảng một giờ trước giờ ngủ. Cất điện thoại, tắt ti vi ở phòng con nằm, cho con tắm nước ấm, thay đồ ngủ. Bữa tối không quá muộn và không quá no; tránh bánh kẹo, nước ngọt sát giờ ngủ. Những việc nhỏ này lặp lại mỗi tối giúp cơ thể con nhận ra đã đến giờ nghỉ, kể cả khi đang ở một nơi lạ.
Những dấu hiệu con đã quá mệt
Trẻ nhỏ ít khi nói "con mệt". Thay vào đó, sự mệt mỏi lộ ra qua những thay đổi dưới đây. Thấy hai, ba dấu hiệu cùng lúc là lúc nên cho con nghỉ:
- Dụi mắt, ngáp liên tục, mắt lờ đờ.
- Cáu gắt vì những chuyện rất nhỏ, khóc khó dỗ.
- Bám bố mẹ, không chịu chơi với người khác.
- Ngược lại, chạy nhảy quá mức, khó kiểm soát, dễ va vấp.
- Không chịu ăn hoặc ăn ít hơn hẳn.
- Đòi về nhà, đòi bế.
- Ngủ gật trên ghế, trên xe vào những giờ không phải giờ ngủ quen thuộc.
Những dấu hiệu này khác với dấu hiệu ốm. Nếu con sốt cao, nôn nhiều, li bì khó đánh thức, thở nhanh, co giật, hoặc bố mẹ thấy con khác thường theo cách đáng lo, đưa con đi khám ngay. Dịp Tết, các bệnh viện vẫn có bộ phận cấp cứu trực.
Biết trước những dấu hiệu này cũng giúp bố mẹ bớt căng thẳng. Khi con bắt đầu cáu, thay vì nghĩ con làm mình mất mặt trước họ hàng, bạn hiểu đó là tín hiệu cần nghỉ, và xử lý bình tĩnh hơn.
Đưa con về nếp sau Tết
Sau Tết, ngày con đi học lại có thể khác ngày bố mẹ đi làm lại. Xem lịch nghỉ của trường, rồi bắt đầu đưa con về nếp vài ngày trước đó:
- Ba, bốn ngày trước ngày đi học, kéo dần giờ đi ngủ buổi tối sớm lại, mỗi ngày khoảng mười lăm đến hai mươi phút, cho đến khi về giờ cũ.
- Đánh thức con sáng sớm hơn từng chút, mở rèm cho ánh sáng tự nhiên vào phòng.
- Giữ giấc trưa đúng giờ như ngày đi học.
- Giảm bánh kẹo, nước ngọt buổi chiều tối, quay về bữa ăn bình thường.
- Tắt màn hình điện thoại, ti vi trước giờ ngủ một khoảng.
- Nói chuyện với con về việc sắp đi học lại: gặp bạn, gặp cô, kể chuyện Tết cho cả lớp.
Thay đổi dần tốt hơn thay đổi đột ngột. Nếu tối trước ngày đi học con mới ngủ sớm, con sẽ trằn trọc, và sáng hôm sau vẫn mệt.
Bố mẹ cũng nên về nếp cùng con. Trẻ rất khó đi ngủ sớm khi cả nhà vẫn thức xem ti vi, nói chuyện ồn ào. Một tuần sau Tết cả nhà cùng tắt đèn sớm hơn có lợi cho tất cả mọi người.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ thức đón giao thừa không?
Với trẻ dưới ba tuổi, nên cho con ngủ đúng giờ. Trẻ mẫu giáo có thể ngủ sớm rồi đánh thức nhẹ vài phút trước giao thừa nếu con muốn. Trẻ tiểu học thức được nếu ngủ trưa dài hơn hôm đó và đi ngủ ngay sau giao thừa.
Đi chúc Tết cả ngày làm sao để trẻ vẫn ngủ trưa?
Sắp lịch theo giờ ngủ của con, canh để con ngủ trên xe ở quãng đường dài, xin một phòng yên tĩnh ở nhà người thân, giữ nghi thức trước khi ngủ quen thuộc, và sẵn sàng về sớm nếu con đã quá mệt.
Trẻ ngủ ở nhà ông bà bị lạ chỗ, khóc đêm thì làm gì?
Mang theo gối, chăn, thú bông quen thuộc, sắp chỗ ngủ yên tĩnh, bố mẹ nằm cạnh con những đêm đầu. Thường sau vài đêm con sẽ quen. Không dùng bếp than sưởi trong phòng kín.
Sau Tết bao lâu thì trẻ về nếp ngủ cũ?
Thường vài ngày đến một tuần nếu bố mẹ chủ động kéo dần giờ ngủ sớm lại từ ba, bốn ngày trước ngày đi học, mỗi ngày khoảng mười lăm đến hai mươi phút, và cả nhà cùng giữ nếp.
Khi nào trẻ quấy khóc dịp Tết cần đưa đi khám?
Quấy vì mệt thường hết khi con được nghỉ ngơi. Nếu con sốt cao, nôn nhiều, li bì khó đánh thức, thở nhanh, co giật hoặc có biểu hiện khác thường đáng lo, đưa con đi khám ngay. Bệnh viện vẫn trực cấp cứu dịp Tết.
Lịch nghỉ Tết 2027 của học sinh là bao nhiêu ngày?
Lịch nghỉ Tết của học sinh do từng tỉnh, thành phố quyết định. Bạn xem thông báo của sở giáo dục nơi mình hoặc của trường con học để biết chính xác ngày nghỉ và ngày đi học lại.