Khi bố mẹ, ông bà phải ăn Tết một mình vì con cháu ở xa, việc con cháu làm được nhiều nhất là lo trước Tết cho đầy đủ, nhờ một vài người ở gần ghé qua mỗi ngày, và giữ liên lạc đều đặn vào những giờ cố định. Một cuộc gọi đúng giờ mỗi ngày vừa giúp người ở nhà bớt buồn, vừa giúp con cháu sớm nhận ra nếu có điều gì bất thường.
Bài này dành cho con cháu đang làm việc ở thành phố khác, ở nước ngoài, làm xuyên Tết, hoặc không về được vì lý do riêng trong dịp Tết Đinh Mùi 2027. Bài đi qua những việc nên làm trước Tết, những người có thể nhờ, cách cài điện thoại cho người lớn tuổi, ba ngày Tết, và những dấu hiệu cần để ý.
Vì sao có những người cao tuổi ăn Tết một mình
Có rất nhiều lý do. Con cháu đi làm xa, đi xuất khẩu lao động, định cư ở nước ngoài, không có vé về. Con cháu làm những ngành phải trực Tết như y tế, giao hàng, dịch vụ. Có gia đình con cháu đông nhưng đều có hoàn cảnh riêng năm đó: vợ sinh con, nhà có người ốm. Có những người cao tuổi đã mất người bạn đời, và Tết năm nay là Tết đầu tiên ở một mình.
Cũng có những người cao tuổi tự chọn ở lại: không muốn rời nhà, rời bàn thờ, rời làng xóm, không muốn đi xa vì sức khoẻ, hoặc đơn giản là thích sự yên tĩnh. Với họ, ở một mình ngày Tết không nhất thiết là buồn, miễn là có người hỏi han và có người ở gần khi cần.
Dù vì lý do nào, con cháu ở xa thường mang cảm giác áy náy. Cảm giác đó dễ hiểu, nhưng hữu ích hơn là biến nó thành những việc cụ thể. Bố mẹ, ông bà cần sự chu đáo hơn là lời xin lỗi, và cần biết rằng dù con cháu ở xa, mình vẫn nằm trong cái Tết của cả nhà.
Lo trước Tết khi con cháu không về được
Nếu có thể, về thăm một chuyến ngắn trước Tết, hoặc nhờ người ở gần làm giúp những việc dưới đây trước 23 tháng Chạp (thứ Bảy 30/1/2027):
- Kiểm thuốc đang dùng, đảm bảo đủ đến sau Tết ít nhất một tuần; dời lịch tái khám lên trước nếu rơi vào Tết.
- Sửa những thứ hỏng trong nhà: bóng đèn, vòi nước, khoá cửa, ổ điện lỏng. Một bóng đèn cháy ở lối đi ban đêm có thể là nguyên nhân của một cú ngã.
- Mua sẵn đồ ăn khô, gạo, dầu ăn, đồ dùng thiết yếu; đặt người giao rau, thịt tươi theo đợt nếu ở thành phố.
- Dọn nhà, lau bàn thờ, bày mâm quả cùng bố mẹ, hoặc thuê người dọn theo giờ.
- Gửi quà Tết, tiền mừng tuổi về sớm, đừng để đến sát Tết khi dịch vụ giao hàng quá tải.
- Kiểm điện thoại của bố mẹ: còn hoạt động, đã cài sẵn số người thân, sạc đầy, có sạc dự phòng.
Nếu không tự về được, có thể nhờ một người họ hàng tin cậy làm thay, trả công hoặc gửi quà cảm ơn. Đừng ngại nhờ; phần lớn người ở quê sẵn lòng giúp khi được nhờ rõ ràng.
Nhờ ai ở gần ghé qua
Một người gõ cửa mỗi ngày. Thống nhất với một hàng xóm thân, một người họ hàng gần: mỗi ngày ghé qua hoặc nhìn sang một lần. Chỉ cần thấy cửa mở, đèn sáng, người ở nhà khoẻ.
Lưu số của nhau. Con cháu ở xa có số người được nhờ, người được nhờ có số con cháu. Nếu có chuyện, họ gọi được ngay.
Người giúp việc theo giờ. Ở thành phố, có thể thuê người dọn dẹp, nấu ăn vài buổi trong tuần Tết qua dịch vụ đáng tin cậy, kiểm kỹ trước khi giao việc.
Tổ dân phố, chi hội người cao tuổi. Nhiều nơi có hoạt động thăm hỏi người cao tuổi sống một mình dịp Tết. Liên hệ trưởng thôn, tổ trưởng dân phố để họ biết bố mẹ bạn ở nhà một mình.
Bạn bè cùng tuổi của bố mẹ. Rủ bạn của bố mẹ sang chơi, uống trà, cùng đi lễ đầu năm. Bạn bè cùng thế hệ trò chuyện với nhau dễ hơn con cháu gọi qua điện thoại.
Cài điện thoại để liên lạc cho dễ
Người cao tuổi thường chỉ dùng một vài chức năng của điện thoại. Cài sẵn mọi thứ cần thiết giúp liên lạc suôn sẻ hơn:
- Để sẵn danh bạ những người hay gọi lên màn hình chính, có ảnh đại diện to, tên dễ đọc.
- Cài sẵn ứng dụng gọi video quen thuộc, đăng nhập sẵn, hướng dẫn bố mẹ chỉ cần bấm một nút để nhận cuộc gọi.
- Tăng cỡ chữ, tăng âm lượng chuông, tắt những thông báo không cần thiết.
- Để sạc ở chỗ cố định, dặn bố mẹ cắm sạc mỗi tối.
- Nếu bố mẹ không quen điện thoại thông minh, một chiếc điện thoại cơ bản phím to vẫn tốt hơn.
- Ghi số điện thoại của con cháu, hàng xóm được nhờ, trạm y tế lên một tờ giấy dán cạnh chỗ để điện thoại.
Kiểm những cài đặt này trước khi rời quê, hoặc nhờ một người trẻ ở gần làm hộ. Một chiếc điện thoại bị tắt tiếng, hết pin vào sáng mùng Một có thể làm cả nhà lo lắng vô cớ.
Ba ngày Tết: giữ liên lạc thế nào
Thống nhất với bố mẹ những giờ gọi cố định trong ngày, ví dụ sau bữa sáng và trước giờ đi ngủ. Giờ cố định giúp bố mẹ chờ và chuẩn bị, giúp con cháu nhận ra ngay nếu cuộc gọi không được bắt máy. Những ngày mùng Một, mùng Hai, mùng Ba (thứ Bảy 6/2 đến thứ Hai 8/2/2027), gọi nhiều hơn một chút, không chỉ để chúc Tết mà để bố mẹ cảm thấy được tham gia vào cái Tết của con cháu.
Trong cuộc gọi, cho bố mẹ thấy mâm cơm của gia đình mình, cho các cháu chào ông bà, hỏi bố mẹ đã ăn gì, ai đã đến chơi. Hỏi những câu cụ thể thay vì "bố mẹ có khoẻ không", vì người lớn tuổi hay trả lời "khoẻ" để con cháu yên tâm.
Nếu được, đặt một mâm cơm hoặc vài món ăn nấu sẵn giao đến tận nhà bố mẹ trước giao thừa, để bố mẹ có bữa cơm Tết đủ đầy mà không phải nấu một mình. Một số gia đình thoả thuận cùng ăn qua cuộc gọi video: hai mâm cơm ở hai nơi, cùng một giờ.
Dấu hiệu đáng để ý qua cuộc gọi
Con cháu ở xa không nhìn thấy bố mẹ hằng ngày, nên cuộc gọi là kênh duy nhất để nhận ra sự thay đổi. Bảng dưới gợi ý những điều nên để ý và việc nên làm, theo thường thức, không thay cho đánh giá của nhân viên y tế:
| Điều bạn thấy | Việc nên làm |
|---|---|
| Không bắt máy vào giờ quen thuộc, gọi nhiều lần vẫn không được | Gọi ngay người hàng xóm, người họ hàng đã nhờ sang xem |
| Giọng mệt, nói chậm hơn hẳn, ít nói | Hỏi cụ thể đã ăn gì, ngủ thế nào; nhờ người ở gần sang thăm |
| Nhầm ngày, nhầm người, nói lộn xộn đột ngột | Nhờ người ở gần sang ngay, đưa đi khám |
| Nói khó, méo miệng thấy qua cuộc gọi video, kêu yếu tay chân một bên | Gọi cấp cứu 115 và người ở gần ngay lập tức |
| Kể bị ngã, đau nhiều, không đứng dậy được | Nhờ người ở gần sang, gọi cấp cứu khi cần |
| Buồn bã kéo dài, nói những câu như "sống cũng chẳng để làm gì" | Dành thời gian nói chuyện nhiều hơn, nhờ người thân ở gần ghé thăm thường xuyên, tìm hỗ trợ chuyên môn nếu kéo dài |
Đừng ngại "làm phiền" hàng xóm khi có điều bất thường. Họ đã đồng ý giúp, và một lần gọi nhầm vì quá cẩn thận vẫn tốt hơn một lần chậm trễ.
Khi bố mẹ tự chọn ở lại một mình
Có những bố mẹ, ông bà nói rõ rằng mình muốn ăn Tết ở nhà, không muốn lên thành phố, không muốn con cháu phải chen chúc về. Lời nói đó có thể là thật lòng, cũng có thể là để con cháu đỡ lo. Phân biệt bằng cách hỏi kỹ hơn, hỏi qua người thân khác, và để ý những năm trước bố mẹ đã sống những ngày Tết thế nào.
Nếu thật lòng, hãy tôn trọng. Ở tuổi đó, được sống theo nhịp của mình, trong ngôi nhà của mình, là điều quý. Con cháu không cần ép bố mẹ phải "vui" theo cách con cháu nghĩ là vui. Việc của con cháu là bảo đảm bố mẹ an toàn, đủ đầy và biết rằng mình được nhớ đến.
Một điều cần nói rõ với bố mẹ: ở một mình không có nghĩa là phải tự lo mọi chuyện. Khi mệt, khi có việc gì bất thường, bố mẹ cứ gọi, cứ nhờ hàng xóm, đừng ngại làm phiền con cháu vào những ngày Tết.
Sau Tết: giữ thói quen đã có
Những thói quen hình thành trong dịp Tết, như cuộc gọi đúng giờ, người hàng xóm ghé qua mỗi ngày, chiếc điện thoại đã cài đặt gọn, không nên bỏ đi khi Tết qua. Người cao tuổi sống một mình cần những điều đó quanh năm, không chỉ trong ba ngày Tết.
Sau Tết, gửi lời cảm ơn và một món quà nhỏ đến những người đã giúp trông nom bố mẹ. Đó là cách giữ mối quan hệ để họ sẵn lòng giúp tiếp những lần sau.
Và nếu năm nay không về được, hãy lên kế hoạch về thăm sớm nhất có thể sau Tết, dù chỉ vài ngày. Một chuyến thăm vào tháng Giêng, khi đường đã vắng, có khi ý nghĩa với bố mẹ không kém gì ngày mùng Một.
Nhìn lại cái Tết vừa qua cũng giúp cả nhà chuẩn bị tốt hơn cho năm sau. Điều gì đã ổn, điều gì làm bố mẹ buồn, có cách nào để năm sau ít nhất một người con về được. Nói chuyện đó với anh chị em ngay từ giữa năm, để không phải đến tháng Chạp mới cuống lên tìm vé.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ ăn Tết một mình ở quê, con ở xa nên làm gì trước Tết?
Kiểm thuốc đủ dùng, sửa đồ hỏng trong nhà, mua sẵn đồ ăn, dọn nhà, gửi quà về sớm, kiểm điện thoại của bố mẹ. Nếu không tự về được, nhờ một người họ hàng tin cậy làm thay.
Nên nhờ ai trông nom bố mẹ già ở nhà một mình dịp Tết?
Một hàng xóm thân hoặc người họ hàng gần ghé qua mỗi ngày, lưu số điện thoại của nhau. Có thể báo tổ trưởng dân phố, chi hội người cao tuổi để họ biết, và rủ bạn bè cùng tuổi của bố mẹ sang chơi.
Nên gọi điện cho bố mẹ ở xa dịp Tết thế nào?
Thống nhất giờ gọi cố định, gọi nhiều hơn trong ba ngày Tết, hỏi những câu cụ thể như đã ăn gì, ai đến chơi, cho bố mẹ thấy mâm cơm và các cháu qua gọi video.
Gọi điện bố mẹ không bắt máy thì làm gì?
Gọi lại vài lần, rồi gọi ngay người hàng xóm, người họ hàng đã nhờ sang xem. Đừng ngại làm phiền; một lần quá cẩn thận vẫn tốt hơn một lần chậm trễ.
Bố mẹ muốn ở nhà ăn Tết một mình có nên ép lên thành phố không?
Không nên ép nếu bố mẹ thật lòng muốn ở nhà. Hỏi kỹ, hỏi qua người thân để biết đó là ý thật. Việc của con cháu là bảo đảm bố mẹ an toàn, đủ đầy và được liên lạc thường xuyên.
Cài điện thoại cho người già thế nào để dễ liên lạc?
Để danh bạ người hay gọi lên màn hình chính, cài sẵn ứng dụng gọi video, tăng cỡ chữ và âm lượng, để sạc ở chỗ cố định, dán số điện thoại quan trọng cạnh chỗ để máy.