Pháo nổ bị cấm sử dụng; một số loại pháo hoa không gây tiếng nổ được phép dùng trong những dịp nhất định theo quy định riêng, nhưng dù là loại nào thì trẻ em cũng không tự đốt, không cầm, và luôn đứng xa nơi đốt. Ngoài pháo, những nguy cơ hay gặp hơn với trẻ dịp Tết là lửa hương, nến trên bàn thờ, bếp than sưởi trong phòng kín và đồ chơi có pin cúc, nam châm nhỏ.
Quy định về pháo có thể được sửa đổi, nên trước Tết 2027 bạn tra văn bản hiện hành để biết loại nào được dùng, ai được bán. Bài này tập trung vào việc cha mẹ nên làm và nên dặn con: từ pháo hoa, lửa trong nhà, đồ chơi Tết, đến sơ cứu bỏng ban đầu và giữ con an toàn ở nơi đông người xem pháo hoa.
Pháo ngày Tết: quy định nói gì
Từ nhiều năm nay, Việt Nam cấm sản xuất, buôn bán, tàng trữ và sử dụng pháo nổ đối với người dân. Quy định hiện hành về quản lý pháo cho phép cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng một số loại pháo hoa không gây tiếng nổ trong những dịp như lễ, Tết, sinh nhật, cưới hỏi, với điều kiện mua từ đơn vị được phép sản xuất, kinh doanh. Chi tiết loại nào, dịp nào, ai được bán nằm trong văn bản pháp luật về quản lý vật liệu nổ và pháo, và có thể thay đổi; bạn nên tra văn bản còn hiệu lực trước Tết.
Điều quan trọng với cha mẹ là hiểu rằng "được phép" không có nghĩa là "an toàn cho trẻ". Pháo hoa không nổ vẫn là vật phát ra lửa, tia sáng nóng và có thể gây bỏng, cháy quần áo, cháy rèm. Mọi sản phẩm phát ra lửa đều nên được coi như lửa: người lớn làm, trẻ đứng xa.
Pháo không rõ nguồn gốc, pháo trôi nổi trên mạng, và đặc biệt pháo tự chế từ các hướng dẫn lan truyền là nguy hiểm thật sự. Mỗi mùa Tết đều có những vụ trẻ vị thành niên bị thương nặng khi tự làm pháo. Đây là chuyện cha mẹ cần nói thẳng với con tuổi teen, không chỉ nhắc chung chung.
Nếu nhà dùng pháo hoa được phép: ai làm, ai đứng đâu
Người lớn tỉnh táo làm, một người duy nhất. Chọn một người lớn không uống rượu bia chịu trách nhiệm. Không giao cho trẻ, kể cả trẻ lớn, và không để nhiều người cùng xúm vào châm.
Đọc hướng dẫn trên sản phẩm trước. Mỗi loại có cách đặt, khoảng cách an toàn riêng. Đọc từ ban ngày, không đợi đến lúc trời tối, đông người mới mở ra đọc.
Đặt ở chỗ thoáng, xa vật dễ cháy. Không đốt dưới mái hiên, gần rèm, gần cây khô, gần xe máy, gần dây điện. Có sẵn xô nước hoặc bình chữa cháy nhỏ gần đó.
Trẻ đứng xa, có người lớn giữ tay. Một người lớn khác lo riêng việc giữ các cháu ở khoảng cách an toàn ghi trên sản phẩm. Trẻ nhỏ hay lao về phía ánh sáng.
Pháo không cháy thì để yên. Không cúi xuống nhìn, không châm lại ngay. Chờ đủ lâu rồi ngâm vào nước trước khi bỏ đi, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Dọn sạch sau khi đốt. Vỏ pháo hoa, que, giấy cháy dở còn nóng một lúc lâu. Người lớn thu dọn, ngâm nước trước khi bỏ vào thùng rác, không để trẻ nhặt chơi sáng hôm sau.
Những điều phải nói thẳng với con tuổi teen
Tuổi teen tò mò, muốn thể hiện với bạn bè, và dễ bị cuốn theo những đoạn video trên mạng. Cha mẹ nên ngồi nói chuyện trực tiếp trước Tết, nêu rõ những điều không được làm:
- Không tự chế pháo, không làm theo bất kỳ hướng dẫn nào trên mạng về pha trộn hoá chất, nhồi thuốc, dù chỉ "thử cho biết".
- Không mua pháo từ người bán qua mạng, bán rong, bán trong hẻm; không nhận pháo bạn bè cho.
- Không cất giữ pháo trong phòng, trong cặp, trong cốp xe.
- Không đốt pháo trên đường, ném pháo vào người khác, vào xe đang chạy.
- Biết rằng sản xuất, buôn bán, sử dụng pháo nổ trái phép có thể bị xử lý theo pháp luật, kể cả với người chưa thành niên trong những trường hợp nhất định.
- Nếu bạn bè rủ làm, có quyền từ chối và có thể gọi bố mẹ đến đón bất cứ lúc nào, không bị trách.
Nói bằng giọng tin tưởng chứ không phải doạ dẫm. Một đứa trẻ biết rằng bố mẹ sẽ đến đón mà không mắng khi con chủ động rời khỏi chỗ nguy hiểm thì dễ đưa ra lựa chọn đúng hơn.
Lửa trong nhà ngày Tết: hương, nến, bếp và than sưởi
Những ngày Tết, lửa trong nhà nhiều hơn hẳn ngày thường: hương thắp liên tục trên bàn thờ, nến, đèn dầu trang trí, bếp nấu cỗ đỏ lửa từ sáng đến tối, nồi bánh chưng đun qua đêm. Trẻ nhỏ thích những đốm sáng, thích bắt chước người lớn thắp hương, và rất dễ bị bỏng vì tàn hương, sáp nến nóng, nồi nước sôi đặt thấp.
Vài nguyên tắc đơn giản: bàn thờ và bát hương đặt ở chỗ trẻ không với tới, không để trẻ tự thắp hương; nến, đèn dầu không đặt ở mép bàn, gần rèm, gần hoa khô; bếp nấu có người trông, tay cầm nồi quay vào trong; nồi bánh chưng đun ngoài sân có rào chắn hoặc có người lớn thay nhau trông, trẻ không chơi quanh đó.
Ở miền Bắc, Tết thường rét. Tuyệt đối không đốt than, củi trong phòng kín để sưởi, vì khí than sinh ra có thể gây ngộ độc rất nguy hiểm, nhất là khi cả nhà ngủ say. Nếu dùng máy sưởi điện, đặt xa chăn màn, không phơi đồ lên máy, rút điện khi đi ngủ hoặc ra khỏi phòng, và không để trẻ chạm vào bề mặt nóng.
Đèn nháy, dây đèn trang trí cắm điện suốt mấy ngày Tết cũng cần để mắt: dùng loại có nguồn gốc rõ, không nối dây chắp vá, không treo đè lên rèm vải, tắt khi đi ngủ hoặc ra khỏi nhà. Ổ cắm thấp trong tầm tay trẻ nên có nắp che.
Đồ chơi Tết và những rủi ro ít ai để ý
Dịp Tết, trẻ hay được tặng đồ chơi mới, mua ở hội chợ, chợ Tết. Nhiều món rẻ, không rõ nguồn gốc. Bảng dưới liệt kê những rủi ro thường gặp:
| Loại đồ chơi | Rủi ro | Cách giảm |
|---|---|---|
| Đồ chơi phát sáng, có nhạc | Pin cúc nhỏ rơi ra, trẻ nuốt có thể gây tổn thương nghiêm trọng | Kiểm nắp pin có vít chắc; nghi trẻ nuốt pin cúc thì đưa đi viện ngay |
| Bộ nam châm nhỏ, hạt trang trí | Nuốt nhiều viên nam châm rất nguy hiểm | Không cho trẻ nhỏ chơi; cất kỹ |
| Bóng bay | Mảnh bóng vỡ dễ gây hóc với trẻ nhỏ | Người lớn giữ bóng, thu dọn mảnh vỡ ngay |
| Súng nhựa bắn đạn, cung tên đồ chơi | Gây tổn thương mắt | Hạn chế, không chĩa vào người |
| Đồ chơi nhỏ trong hộp quà, bánh kẹo | Hóc với trẻ dưới ba tuổi | Xem khuyến cáo độ tuổi trên bao bì |
| Xe điện, xe trượt cho trẻ | Ngã, va chạm, sạc pin không đúng cách | Chơi ở sân, có người lớn trông, sạc theo hướng dẫn, không sạc qua đêm |
Đọc khuyến cáo độ tuổi trên bao bì là thói quen tốt. Đồ chơi không có bao bì, không có thông tin nhà sản xuất thì cẩn trọng hơn, nhất là với trẻ nhỏ.
Khi trẻ bị bỏng: sơ cứu ban đầu
Phần này nêu nguyên tắc theo hướng dẫn sơ cứu phổ biến. Bỏng ở trẻ nhỏ có thể nặng hơn vẻ bề ngoài, nên khi nghi ngờ, luôn đưa trẻ đi khám.
- Đưa trẻ ra khỏi nguồn nhiệt, dập lửa trên quần áo nếu có.
- Làm mát vùng bỏng bằng nước sạch, mát, cho chảy nhẹ trong khoảng thời gian theo hướng dẫn sơ cứu (thường là khoảng hai mươi phút). Không dùng đá lạnh, nước đá.
- Tháo nhẫn, vòng, quần áo ở vùng bỏng nếu không dính vào da; chỗ dính thì để nguyên.
- Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ, dầu, lòng trắng trứng hay bất cứ thứ gì lên vết bỏng. Không chọc vỡ bọng nước.
- Che vùng bỏng bằng gạc sạch hoặc màng bọc thực phẩm sạch, giữ ấm phần còn lại của cơ thể trẻ.
- Đưa trẻ đi khám khi bỏng rộng, bỏng sâu, bỏng ở mặt, bàn tay, bàn chân, vùng sinh dục, khớp, bỏng do điện, hoặc trẻ còn rất nhỏ. Gọi cấp cứu 115 nếu bỏng nặng.
Ghi nhớ các bước này, hoặc chép ra giấy dán cạnh tủ thuốc gia đình, ở chỗ người lớn nào cũng thấy. Người trông trẻ dịp Tết, như ông bà, cô dì, cũng nên biết.
Đi xem pháo hoa ở nơi đông người
Chọn chỗ đứng thoáng, có lối ra. Đến sớm, đứng ở rìa đám đông thay vì chen vào giữa. Biết trước lối ra để không bị kẹt khi mọi người cùng tản về.
Giữ con trong tầm tay. Trẻ nhỏ bế hoặc đeo địu, trẻ lớn nắm tay. Không để trẻ ngồi trên vai người lớn ở nơi chen lấn.
Ghi số điện thoại của bố mẹ cho con. Viết số điện thoại vào một mảnh giấy để trong túi áo con, hoặc dặn con thuộc lòng. Hẹn một điểm gặp lại dễ nhận ra nếu bị lạc.
Che tai cho trẻ nhỏ. Tiếng nổ của pháo hoa tầm cao có thể làm trẻ nhỏ hoảng sợ. Chụp tai hoặc bịt tai nhẹ cho con, đứng xa khu vực bắn.
Về sớm hơn đám đông. Rời đi trước khi màn pháo hoa kết thúc vài phút giúp tránh dòng người ùn ứ. Đi xe máy thì đội mũ bảo hiểm cho trẻ, không chở quá số người.
Mặc ấm, mang nước. Đêm giao thừa ở nhiều nơi lạnh và gió, nhất là ven sông, ven hồ. Mặc thêm áo cho trẻ, mang bình nước và một chiếc khăn. Trẻ mệt, lạnh thì đưa về sớm, xem pháo hoa qua cửa sổ hay qua truyền hình cũng là một cách đón năm mới.
Câu hỏi thường gặp
Pháo hoa ngày Tết có được phép đốt không?
Pháo nổ bị cấm. Quy định hiện hành cho phép sử dụng một số loại pháo hoa không gây tiếng nổ trong những dịp như lễ, Tết với điều kiện mua từ đơn vị được phép. Vì quy định có thể thay đổi, bạn tra văn bản còn hiệu lực trước Tết.
Trẻ em có được tự cầm, tự đốt pháo hoa không?
Không nên. Pháo hoa được phép vẫn phát ra lửa và có thể gây bỏng. Một người lớn tỉnh táo làm, trẻ đứng xa ở khoảng cách an toàn ghi trên sản phẩm, có người lớn khác giữ tay.
Trẻ nuốt pin cúc thì làm gì?
Đưa trẻ đến bệnh viện ngay, không chờ có triệu chứng, không cố gây nôn. Pin cúc nằm trong đường tiêu hoá có thể gây tổn thương nghiêm trọng trong thời gian ngắn.
Bị bỏng có nên bôi kem đánh răng không?
Không. Làm mát vùng bỏng bằng nước sạch, mát, cho chảy nhẹ theo hướng dẫn sơ cứu, không dùng đá, không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ. Che bằng gạc sạch và đưa trẻ đi khám khi cần.
Có nên đốt than sưởi ấm cho trẻ ngày Tết rét không?
Không đốt than, củi trong phòng kín vì khí than có thể gây ngộ độc rất nguy hiểm. Nếu dùng máy sưởi điện, đặt xa chăn màn, không phơi đồ lên máy, rút điện khi đi ngủ.
Nói chuyện với con tuổi teen về pháo thế nào?
Ngồi nói trực tiếp, nêu rõ những điều không làm: không tự chế pháo, không mua pháo trôi nổi, không cất giữ pháo. Cho con biết có thể gọi bố mẹ đến đón bất cứ lúc nào mà không bị trách.
