Đón ông bà lên thành phố ăn Tết là lựa chọn hợp khi cả nhà con cháu không về quê được, hoặc đường về quá xa và mệt với ông bà; điều kiện đầu tiên là ông bà thật sự muốn đi, chứ không chỉ chiều ý con cháu. Muốn ông bà vui, con cháu cần lo cả hai đầu: việc nhà ở quê khi ông bà vắng mặt, và một chỗ ở trong căn hộ an toàn, quen thuộc, không để ông bà ngồi một mình cả ngày.
Tết Đinh Mùi 2027 bắt đầu thứ Bảy 6/2; ông Công ông Táo rơi vào thứ Bảy 30/1. Bài này đi theo trình tự: cân nhắc có nên đón, hỏi ý và chuẩn bị từ đầu tháng Chạp, sắp chỗ ở, những ngày đầu ở căn hộ, giữ nếp nhà ở phố, và đưa ông bà về lại quê.
Khi nào nên đón ông bà lên phố, khi nào không
Đón ông bà lên phố hợp với những gia đình mà con cháu đều làm việc ở thành phố, nghỉ Tết ngắn, đường về quê dài, hoặc nhà có con nhỏ khó đi xa. Nó cũng hợp khi ông bà đã yếu, ở quê một mình, và sống với con cháu mấy tuần Tết là dịp để cả nhà chăm sóc ông bà gần hơn.
Ngược lại, có những trường hợp nên cân nhắc kỹ. Nhiều ông bà gắn bó với bàn thờ tổ tiên ở quê, với họ hàng làng xóm, với những việc chỉ ông bà làm được trong mấy ngày Tết. Bắt ông bà rời quê có thể làm ông bà buồn hơn là vui, dù ngoài miệng vẫn nói "ở đâu cũng được". Ông bà sức khoẻ không tốt, khó đi lại đường dài, thì chuyến đi lên thành phố cũng là một gánh nặng.
Có gia đình chọn cách dung hoà: một người con về quê cùng ông bà lo phần việc ở quê trước Tết, rồi đón ông bà lên phố từ mùng Hai, mùng Ba khi đường đã vắng. Không có cách nào đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là ông bà được hỏi, và được quyết định.
Hỏi ý và chuẩn bị từ đầu tháng Chạp
Một tháng trước Tết, khoảng mùng 1 tháng Chạp (thứ Sáu 8/1/2027), là lúc nên bàn để còn kịp đặt vé, sắp xếp. Trình tự gợi ý:
- Hỏi ông bà một cách mở, không đặt ông bà vào thế phải đồng ý: "Năm nay ông bà muốn ăn Tết ở quê hay lên với các con?"
- Nếu ông bà đồng ý lên, hỏi ông bà muốn mang theo gì, có việc gì ở quê cần lo trước: nhà cửa, vườn tược, vật nuôi, giỗ chạp đầu năm.
- Nhờ hàng xóm thân hoặc người trong họ trông nhà, cho vật nuôi ăn, tưới cây; để lại số điện thoại của con cháu cho họ.
- Đặt vé hoặc sắp xếp xe đón sớm, chọn chuyến ban ngày, có con cháu đi cùng, không để ông bà tự đi một mình.
- Hỏi ông bà về thuốc đang dùng, lịch tái khám, để chuẩn bị đủ thuốc cho cả thời gian ở phố.
- Báo cho các con cháu khác biết ông bà sẽ ở đâu, bao lâu, để mọi người sắp xếp đến thăm.
Nếu ông bà ngần ngại vì "lên đó chỉ ngồi trong nhà", hãy kể cụ thể những gì cả nhà định làm cùng ông bà: đi chợ hoa, đi lễ chùa gần nhà, gặp người quen cùng quê đang sống ở phố. Một kế hoạch cụ thể làm ông bà yên tâm hơn lời mời chung chung.
Chuẩn bị chỗ ở trong căn hộ
Phòng ngủ gần nhà vệ sinh. Người cao tuổi hay dậy đi vệ sinh ban đêm. Nhường cho ông bà phòng gần nhà vệ sinh nhất, dù đó là phòng của con cái.
Đèn ngủ và lối đi thông thoáng. Gắn đèn ngủ nhỏ ở phòng và hành lang, dọn đồ đạc, thùng quà khỏi lối đi. Sàn trơn thì trải thảm có đế chống trượt.
Nhà tắm an toàn. Đặt thảm chống trơn trong nhà tắm, một chiếc ghế nhựa thấp để ông bà ngồi tắm, kiểm vòi nước nóng lạnh dễ dùng. Nếu được, gắn tay vịn tạm.
Giường và nệm vừa phải. Nệm quá mềm, giường quá thấp làm ông bà khó ngồi dậy. Nếu cần, kê thêm ván hoặc dùng nệm cứng hơn.
Nhiệt độ dễ chịu. Ở phía Nam, điều hoà quá lạnh dễ làm ông bà từ miền Bắc vào bị khó chịu; ở phía Bắc, căn hộ cao tầng có thể lạnh và hanh. Hỏi ông bà thấy thế nào để chỉnh.
Một góc riêng của ông bà. Một chiếc ghế bành cạnh cửa sổ, ấm trà, chiếc đài, tờ báo, cuốn sách. Ông bà cần một chỗ để ngồi khi con cháu bận, không phải chỉ có giường ngủ.
Những ngày đầu ở căn hộ: giúp ông bà quen với nhà mới
Với người đã sống cả đời ở nhà đất, căn hộ chung cư là một thế giới khác: thang máy, cửa khoá điện tử, hành lang dài giống nhau, hàng xóm không quen, không có sân để ra ngồi. Nhiều ông bà vài ngày đầu không dám ra khỏi nhà vì sợ không biết đường về.
Dành buổi đầu tiên dẫn ông bà đi một vòng: cách bấm thang máy, cách mở khoá cửa, số tầng, số căn hộ, chỗ bảo vệ, chỗ đi dạo gần nhà. Viết số căn hộ, địa chỉ và số điện thoại của con cháu vào một tấm giấy để trong túi áo ông bà. Nếu cửa khoá bằng mã, chọn mã dễ nhớ với ông bà, hoặc để ông bà dùng chìa khoá cơ quen thuộc.
Hướng dẫn ông bà cách gọi điện cho con cháu bằng nút gọi nhanh trên điện thoại. Giới thiệu ông bà với bảo vệ, với hàng xóm cùng tầng. Khi con cháu đi làm những ngày trước Tết, đừng để ông bà ở nhà một mình cả ngày mà không có ai gọi hỏi thăm.
Lấp khoảng trống cho ông bà ở phố
Ở quê, ông bà có hàng xóm, có vườn, có việc làng. Ở phố, nếu không có gì làm, ông bà rất dễ thấy buồn, thấy mình là gánh nặng. Một vài cách giúp ông bà có những ngày vui:
- Rủ ông bà cùng đi chợ hoa, chợ Tết, để ông bà chọn cành đào, chậu mai theo ý mình.
- Nhờ ông bà dạy cháu gói bánh, làm một món quê, kể chuyện Tết ngày xưa.
- Đưa ông bà đi dạo công viên buổi sáng, nơi có nhiều người cao tuổi tập thể dục.
- Tìm người cùng quê đang sống ở thành phố, hẹn gặp nhau uống chén trà.
- Đưa ông bà đi lễ chùa, nhà thờ gần nhà nếu ông bà có nếp đi lễ.
- Gọi video cho họ hàng, hàng xóm ở quê để ông bà chúc Tết.
Điều ông bà cần nhất không phải là được phục vụ, mà là được tham gia. Giao cho ông bà những việc ông bà làm giỏi, và cảm ơn ông bà trước mặt con cháu.
Cũng đừng lấp kín mọi ngày bằng lịch đi chơi. Ông bà cần những buổi chỉ ngồi nhà, xem ti vi, nghe đài, ngủ trưa. Hỏi ông bà muốn gì cho từng ngày thay vì tự lên kế hoạch thay ông bà.
Nhiều con cùng ở phố: ông bà ở nhà ai
Khi vài người con cùng sống ở một thành phố, câu hỏi "ông bà ở nhà ai" dễ thành chuyện tế nhị. Nhà rộng chưa chắc đã là nơi ông bà thoải mái nhất; có ông bà thích ở với người con hay về quê thăm, có ông bà thích ở nơi có cháu nhỏ, có ông bà ngại ở nhà con dâu, con rể. Hỏi thẳng ông bà và để ông bà chọn là cách ít va chạm nhất.
Các con nên thống nhất trước ai lo phần nào: nhà nào là chỗ ông bà ở, nhà nào lo đưa đón, ai đưa ông bà đi khám nếu cần, bữa cơm chiều 29 và sáng mùng Một cả nhà quây quần ở đâu. Người không được ông bà chọn ở cùng vẫn có thể đón ông bà sang chơi vài ngày, đưa ông bà đi lễ, đi chơi.
Đừng để chi phí trở thành điều phải đếm. Tiền vé, tiền ăn, tiền thuốc của ông bà trong những ngày ở phố nên được các con chia sẻ theo thoả thuận từ trước, để người con có ông bà ở cùng không thấy thiệt và ông bà không phải ngại.
Giữ nếp nhà khi ăn Tết ở phố
Nhiều ông bà lo nhất việc ở phố không có bàn thờ tổ tiên, không cúng được chiều 29 Tết (năm 2027 tháng Chạp không có ngày 30). Nếu căn hộ của con cháu đã có bàn thờ gia tiên, mời ông bà chủ trì việc thắp hương, bày mâm cơm. Nếu chưa có, hỏi ông bà muốn làm thế nào; có gia đình nhờ người ở quê thắp hương thay, có gia đình chỉ làm mâm cơm sum họp có ông bà ngồi đầu.
Những nếp nhỏ quen thuộc của ông bà nên được giữ: ông bà quen dậy sớm pha ấm trà đầu năm, quen mừng tuổi con cháu sáng mùng Một, quen ăn một món nhất định ngày mùng Hai. Hỏi ông bà, rồi sắp xếp để những việc đó vẫn diễn ra. Với ông bà, đó là thứ làm cho Tết ở nơi lạ vẫn là Tết của nhà mình.
Phần nghi lễ cụ thể, văn khấn, mâm cúng không thuộc phạm vi bài này; mỗi nhà theo nếp riêng của gia đình và của ông bà.
Đưa ông bà về lại quê sau Tết
Hỏi ông bà muốn về lúc nào. Có ông bà muốn về ngay sau mùng Ba, có ông bà muốn ở đến rằm tháng Giêng (thứ Bảy 20/2/2027). Đừng giữ ông bà lại khi ông bà đã muốn về, cũng đừng vội đưa về khi ông bà đang vui.
Tránh ngày cao điểm. Những ngày con cháu đi làm lại, đường ra khỏi thành phố có thể vắng, nhưng đường về thành phố đông. Chọn ngày, giờ đi phù hợp, có con cháu đi cùng.
Chuẩn bị nhà ở quê trước. Nhờ người ở quê mở cửa, dọn dẹp, kiểm điện nước trước khi ông bà về, để ông bà về đến nhà không phải dọn ngay.
Gửi ông bà mang theo. Thuốc đủ dùng, ít đồ ăn, quà cho hàng xóm đã trông nhà giúp.
Gọi hỏi thăm những ngày đầu. Sau vài tuần đông vui, về lại nhà vắng ông bà dễ thấy hụt hẫng. Gọi điện thường hơn trong tuần đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đón ông bà lên thành phố ăn Tết không?
Nên khi ông bà thật sự muốn đi, sức khoẻ đủ cho chuyến đi, và con cháu khó về quê. Nếu ông bà gắn bó với bàn thờ, làng xóm ở quê, hãy cân nhắc cách dung hoà như đón ông bà lên sau mùng Hai, mùng Ba.
Chuẩn bị phòng ngủ cho ông bà ở căn hộ thế nào?
Chọn phòng gần nhà vệ sinh, có đèn ngủ, lối đi thông thoáng, nệm không quá mềm, giường không quá thấp. Nhà tắm có thảm chống trơn và ghế ngồi tắm. Thêm một góc riêng có ghế, ấm trà cho ông bà ngồi ban ngày.
Làm sao để ông bà quen với thang máy, khoá cửa chung cư?
Dành buổi đầu dẫn ông bà đi một vòng, hướng dẫn từng bước, viết số căn hộ, địa chỉ, số điện thoại con cháu vào giấy để trong túi áo. Chọn mã khoá dễ nhớ hoặc dùng chìa khoá cơ.
Ông bà lên phố ăn Tết hay buồn thì làm gì?
Cho ông bà tham gia: đi chợ hoa, dạy cháu gói bánh, nấu món quê, gặp người cùng quê, gọi video cho họ hàng ở quê. Đừng để ông bà ở nhà một mình cả ngày khi con cháu đi làm.
Ăn Tết ở phố mà không có bàn thờ tổ tiên thì sao?
Hỏi ông bà muốn làm thế nào. Có nhà nhờ người ở quê thắp hương thay, có nhà làm mâm cơm sum họp có ông bà ngồi đầu. Nghi lễ cụ thể theo nếp riêng của mỗi gia đình.
Khi nào nên đưa ông bà về lại quê sau Tết?
Theo ý ông bà. Có ông bà muốn về sau mùng Ba, có ông bà ở đến rằm tháng Giêng. Nhờ người ở quê dọn nhà trước, có con cháu đi cùng, và gọi hỏi thăm thường hơn trong tuần đầu.