Cách chia việc Tết công bằng cho nhà mà vợ chồng cùng đi làm là liệt kê đủ cả việc "làm" lẫn việc "nhớ và lo", rồi giao mỗi người trọn gói một nhóm việc từ đầu đến cuối, thay vì người này nhắc, người kia làm. Con cái cũng nhận một phần vừa sức, không phải để "giúp bố mẹ" mà là phần của chính mình.
Năm nào cũng vậy, việc Tết dễ đổ dồn về một người, thường là người quen lo việc nhà, và người đó đến giao thừa thì kiệt sức. Phần lớn không phải vì người kia lười, mà vì phần việc vô hình như nhớ mua gì, tính chi bao nhiêu, nhắc ai gọi điện cho ai không được tính là việc. Bài đưa một quy trình chia việc ngắn gọn, bảng phân công mẫu, và cách giữ cho phân công không vỡ giữa chừng.
Vì sao việc Tết hay dồn về một người
Mỗi việc Tết gồm hai phần. Phần "làm" là đi chợ, dọn nhà, gói quà, nấu nướng, dễ nhìn thấy. Phần "nhớ và lo" là biết nhà còn thiếu gì, nhớ năm ngoái biếu ai cái gì, tính ngân sách, theo dõi đơn hàng, nhắc ai gọi điện chúc Tết bên nội, bên ngoại. Phần thứ hai tốn công không kém, có khi hơn, nhưng thường không ai đếm.
Khi chỉ chia phần "làm", người giữ phần "nhớ và lo" vẫn phải nghĩ cho cả nhà, rồi nhắc người kia làm. Người được nhắc thấy mình đã làm nhiều; người nhắc thấy mình làm tất cả. Cả hai đều mệt và đều thấy không công bằng. Đó là gốc của nhiều cuộc cãi nhau cuối năm.
Giải pháp không nằm ở chia đều từng việc lặt vặt, mà ở việc giao trọn gói: một người chịu trách nhiệm toàn bộ một nhóm việc, từ nhớ, lên kế hoạch, đến làm và kiểm. Người kia không cần nhắc, chỉ cần tin. Khi nhận trọn gói, mỗi người cũng có quyền quyết theo cách của mình trong nhóm việc đó.
Một dấu hiệu dễ nhận ra là ai trong nhà hay nói câu "sao không bảo anh, bảo em làm". Câu đó nghe thì thiện chí, nhưng nó ngầm coi người kia là người quản lý, còn mình là người chờ được giao việc. Chia trọn gói là cách để không ai phải làm quản lý của người còn lại trong chính nhà mình, nhất là vào tháng bận nhất năm.
Bước 1 đến bước 5: chia việc trong một buổi tối
Nên làm vào khoảng đầu tháng Chạp, khi còn hơn bốn tuần đến Tết. Chọn một buổi tối con đã ngủ hoặc cuối tuần thong thả:
- Mỗi người tự viết ra mọi việc Tết mình nghĩ tới trong mười phút, không cần sắp xếp.
- Gộp hai danh sách, gạch trùng, rồi thêm phần "nhớ và lo" cho từng việc: ví dụ "quà bên ngoại" gồm cả nhớ ai, chọn gì, mua, gói, mang đến.
- Gom việc thành năm sáu nhóm lớn: đi lại, quà và tiền biếu, đồ ăn, nhà cửa, con cái, giao tiếp họ hàng.
- Mỗi người nhận trọn một số nhóm. Ưu tiên theo sở trường và theo thời gian rảnh thật của từng người trong tháng Chạp, không theo "việc của đàn ông, việc của đàn bà".
- Thống nhất ngân sách chung và một mốc kiểm giữa chừng, ví dụ tối rằm Chạp (thứ Sáu 22/1/2027), để xem nhóm nào chậm, cần đỡ.
Buổi tối này không cần dài; quan trọng là sau đó ai cũng biết mình lo phần nào trọn vẹn. Viết kết quả vào một tờ giấy dán tủ lạnh hoặc một ghi chú chung trên điện thoại.
Bảng phân công mẫu cho nhà hai vợ chồng và hai con
Đây là ví dụ giả định cho một gia đình ở thành phố, ăn Tết ở nhà nội và đi chúc Tết nhà ngoại mùng 2. Bạn thay tên, thay việc cho đúng nhà mình.
| Nhóm việc | Người nhận trọn gói | Gồm những gì | Hạn chót |
|---|---|---|---|
| Đi lại | Chồng | Vé hoặc xe, giờ đi, đồ mang theo trên đường, kiểm xe | 20 Chạp (27/1) |
| Quà và tiền biếu | Vợ | Danh sách người nhận, chọn quà, ngân sách, gói, gửi | rằm Chạp (22/1) |
| Đồ ăn mấy ngày Tết | Vợ chồng chia đôi: vợ đồ khô, chồng đồ tươi | Danh sách, đặt cỗ hoặc mua, bảo quản | 28 Chạp (4/2) |
| Nhà cửa | Chồng | Dọn dẹp hoặc thuê dọn, hoa, cây, sửa vặt | 25 Chạp (1/2) |
| Con cái | Vợ | Quần áo, lịch nghỉ học, người trông những ngày lệch | 20 Chạp (27/1) |
| Giao tiếp họ hàng | Mỗi người lo bên nhà mình | Gọi điện, lịch chúc Tết, lời nhắn | 29 Chạp (5/2) |
| Phần của con lớn | Con 12 tuổi | Dọn phòng mình, gói quà cho ông bà, giúp em chuẩn bị đồ | 27 Chạp (3/2) |
Để ý dòng "Giao tiếp họ hàng": mỗi người lo bên nhà mình là cách chia rất hay giảm căng thẳng. Người con trong nhà hiểu bố mẹ mình nhất, biết nên nói gì, gọi lúc nào, và tránh để người dâu, người rể phải gánh phần khó nói.
Giữ cho phân công không vỡ giữa chừng
Không làm lại việc của người kia. Khi đã giao trọn gói, chấp nhận rằng người kia làm theo cách của họ. Làm lại hay sửa sau lưng khiến người nhận mất động lực và cuối cùng việc lại quay về bạn.
Hỏi "cần mình đỡ gì không", không hỏi "đã làm chưa". Câu đầu là lời đề nghị, câu sau là kiểm tra. Ở mốc kiểm giữa chừng, nhóm nào chậm thì cùng bàn chuyển bớt việc, không trách.
Đổi việc khi lịch làm việc đổi. Nếu một người bất ngờ phải đi công tác hay làm thêm, ngồi lại năm phút để chuyển nhóm việc, đừng để người kia tự gánh trong im lặng.
Ghi nhận công của nhau. Một câu cảm ơn khi người kia xong một nhóm việc nghe thì nhỏ, nhưng giữ cho cả hai thấy phần việc của mình được nhìn thấy.
Chừa phần nghỉ cho cả hai. Phân công tốt không chỉ chia việc mà còn chia cả thời gian nghỉ: mỗi người có một buổi trong tuần cuối không phải lo gì.
Phần việc của con: nhận trọn, không phải "phụ giúp"
Trẻ con thích được giao một việc của riêng mình hơn là được gọi ra "phụ một tay". Vài gợi ý theo tuổi, bạn điều chỉnh cho hợp với con:
- Trẻ 4 – 6 tuổi: tự xếp đồ chơi của mình vào thùng trước ngày dọn nhà, lau bàn nhỏ của mình, chọn một món trang trí để treo.
- Trẻ 7 – 10 tuổi: dọn góc học tập, gói một hai món quà đơn giản, tưới cây hoa Tết mỗi sáng, tự chuẩn bị ba lô đồ dùng khi về quê.
- Trẻ 11 – 14 tuổi: dọn trọn phòng của mình, lo phần quà cho ông bà từ chọn đến gói, đi chợ cùng bố mẹ và tự mua một vài món theo danh sách.
- Tuổi teen: nhận trọn một nhóm việc nhỏ trong bảng phân công, như lo đồ uống cho khách hay chuẩn bị lịch chúc Tết bên họ hàng gần.
- Mọi lứa tuổi: tự viết hoặc vẽ thiệp cảm ơn ông bà, người thân.
Một mẹo nhỏ là cho con tự chọn việc trong hai ba việc bạn đề xuất. Được chọn, con thấy việc đó là của mình và ít phải nhắc hơn.
Đừng chấm điểm, đừng so với anh chị em hay con nhà khác. Mục đích là con thấy mình góp một phần vào Tết của nhà. Nếu con làm chưa khéo, khen chỗ con đã làm và chỉ một điều để lần sau làm tốt hơn.
Ông bà ở cùng hoặc lên ăn Tết: mời nhận việc cho khéo
Nhà có ông bà ở cùng hoặc lên thành phố ăn Tết có thêm người, nhưng cũng thêm một kiểu phân công tế nhị. Nhiều cụ muốn góp tay, nhất là những việc quen như gói bánh, làm dưa, bày mâm; bị gạt ra vì "để chúng con lo" đôi khi khiến các cụ buồn hơn là được nghỉ. Ngược lại, có cụ đã yếu, ôm việc nặng vì không muốn làm phiền con cháu.
Cách khéo là hỏi ông bà muốn nhận phần nào, và giao cho các cụ trọn một việc có ý nghĩa nhưng vừa sức: chỉ cháu cách bày đĩa trái cây, lo nồi dưa hành, chọn hoa cùng con cháu. Những việc nặng như khiêng đồ, leo cao lau đèn, đứng bếp lâu thì người trẻ nhận. Nếu ông bà có bệnh nền, việc gì cũng nên theo lời dặn của bác sĩ về vận động và nghỉ ngơi.
Ông bà cũng là người giữ phần "nhớ" quý nhất của gia đình: năm nào biếu ai, họ hàng nào ở đâu, nếp nhà làm thế nào. Ngồi với các cụ một buổi để ghi lại những điều đó, vừa là cách các cụ góp phần vào Tết, vừa giúp những năm sau con cháu tự lo được.
Tết hai bên nội ngoại: chia lịch trước khi chia việc
Nhiều cuộc tranh cãi cuối năm không nằm ở việc ai rửa bát mà ở chuyện ăn Tết bên nào, mùng mấy sang bên kia, ở lại mấy ngày. Câu hỏi này nên được trả lời đầu tiên, trước mọi phân công khác, vì nó quyết định hầu hết các việc còn lại: đi lại, quà, đồ ăn.
Có gia đình luân phiên mỗi năm một bên, có gia đình chia đôi kỳ nghỉ, có gia đình đón ông bà hai bên lên thành phố cùng ăn Tết. Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Điều quan trọng là hai vợ chồng thống nhất với nhau trước, rồi mỗi người báo cho bên nhà mình. Một quyết định chung, được cả hai cùng nói ra, dễ được đón nhận hơn là một người phải bảo vệ một mình.
Năm 2027, mùng 1 Tết là thứ Bảy, mùng 2 Chủ nhật, mùng 3 thứ Hai. Nếu bạn cần sắp lịch ba ngày đầu năm cho hai bên, hãy ghi rõ ngày nào ở đâu, ai lái xe, mang quà gì, và báo trước cho cả hai bên. Rõ ràng từ đầu tốt hơn nhiều so với "để xem tình hình rồi tính".
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chia việc Tết công bằng giữa vợ và chồng?
Liệt kê đủ cả phần "làm" lẫn phần "nhớ và lo" của từng việc, gom thành nhóm lớn, rồi mỗi người nhận trọn gói một số nhóm. Chia theo sở trường và thời gian rảnh thật của từng người. Đặt một mốc kiểm giữa chừng để chuyển bớt việc nếu một bên quá tải.
Phần việc "nhớ và lo" là gì?
Đó là phần việc vô hình đi kèm mỗi việc Tết: biết nhà còn thiếu gì, nhớ biếu ai, tính ngân sách, theo dõi đơn hàng, nhắc lịch chúc Tết. Phần này tốn công nhưng ít được tính, nên khi chia việc cần ghi nó ra như một việc thật.
Trẻ mấy tuổi có thể nhận việc Tết?
Trẻ từ 4 tuổi đã có thể nhận những việc nhỏ như xếp đồ chơi, chọn đồ trang trí. Càng lớn, con càng nhận được việc trọn vẹn hơn, đến tuổi teen có thể lo cả một nhóm việc nhỏ. Quan trọng là giao việc của riêng con và không chấm điểm.
Nên chia việc Tết vào thời điểm nào?
Khoảng đầu tháng Chạp là hợp lý. Năm 2027, mùng 1 Chạp là thứ Sáu 8/1, còn bốn tuần đến Tết. Chia sớm giúp mỗi người có thời gian lên kế hoạch cho nhóm việc của mình, và còn kịp chuyển việc nếu lịch làm việc thay đổi.
Khi một người đột ngột bận việc công ty thì sao?
Ngồi lại vài phút để chuyển nhóm việc của người đó, có thể giao bớt cho con lớn, nhờ người thân hoặc thuê dịch vụ. Đừng để người còn lại lặng lẽ gánh hết, vì đó là cách nhanh nhất khiến cả hai mất vui khi Tết đến.