Nếu bạn phải làm xuyên Tết, cách giữ được cái Tết cho mình và gia đình là dời "ngày Tết" của nhà theo lịch ca thay vì cố theo lịch chung, xong các việc cần làm trước khi ca trực bắt đầu, và giao rõ phần việc ở nhà cho người khác. Biết lịch trực sớm, ngay từ đầu tháng Chạp, là điều kiện để làm được những việc này.
Bác sĩ, điều dưỡng, công an, người làm điện nước, lái xe, người giao hàng, nhân viên bán hàng, khách sạn, nhà hàng: rất nhiều người đón giao thừa ở nơi làm việc. Tết Đinh Mùi năm nay rơi vào thứ Bảy 6/2/2027. Bài gợi ý cách sắp xếp việc nhà, giữ sức khỏe trong những ca dài, và chăm con khi bố hoặc mẹ đi làm đúng những ngày cả nhà khác nghỉ.
Ai làm xuyên Tết và vì sao cần kế hoạch riêng
Có hai nhóm người làm dịp Tết. Nhóm thứ nhất làm vì tính chất công việc: y tế, an ninh, phòng cháy, điện, nước, giao thông công cộng, sân bay, ga tàu. Lịch trực của họ thường đã được xếp từ sớm, luân phiên giữa các năm. Nhóm thứ hai làm vì đó là mùa cao điểm: bán lẻ, giao nhận, nhà hàng, khách sạn, dịch vụ du lịch, người làm tự do nhận thêm việc để có thu nhập Tết.
Cả hai nhóm chung một khó khăn: lịch chung của xã hội không áp dụng cho mình. Mọi hướng dẫn "chuẩn bị Tết theo tuần" đều giả định rằng tuần cuối bạn được nghỉ dần, trong khi với người làm dịch vụ, tuần cuối là tuần bận nhất năm. Nếu cố theo lịch chung, bạn sẽ vừa làm ca vừa chạy việc nhà và kiệt sức trước giao thừa.
Vì vậy người làm xuyên Tết cần một kế hoạch riêng, bắt đầu từ lịch ca chứ không phải từ lịch âm. Ngay khi biết mình trực những ngày nào, hãy đánh dấu những khoảng trống thật sự, và chỉ xếp việc Tết vào đó. Phần việc không vừa khoảng trống thì giao người khác hoặc bỏ.
Dời "ngày Tết" của nhà theo lịch ca
Nhiều gia đình có người làm xuyên Tết chọn đón Tết sớm hoặc muộn vài ngày, vào lúc cả nhà có mặt. Bảng dưới là vài kiểu sắp xếp thường gặp, theo ví dụ giả định.
| Lịch trực giả định | Cách đón Tết của nhà | Việc cần làm trước |
|---|---|---|
| Trực đêm giao thừa và mùng 1 | Bữa tất niên sớm vào trưa 29 Chạp (thứ Sáu 5/2/2027); chúc Tết ông bà trước khi đi trực | Lì xì, quà biếu trao trước; dặn người ở nhà lịch đón khách mùng 1 |
| Trực mùng 1 – mùng 3, nghỉ từ mùng 4 | Cả nhà "ăn Tết" vào mùng 4, mùng 5 (9 – 10/2): đi chúc Tết, về quê, bữa cơm đầu năm | Báo họ hàng lịch đến chơi muộn; giữ lại một ít đồ Tết cho những ngày đó |
| Làm cả tuần Tết, nghỉ bù sau rằm Giêng | Đón Tết theo kiểu "mini" ở nhà; chuyến về quê dời sang sau rằm tháng Giêng (20/2/2027) | Đặt vé về quê vào dịp vắng hơn; nhờ người thân lo phần việc ở quê |
| Làm ca xen kẽ ngày – đêm | Mỗi buổi rảnh làm một việc Tết nhỏ; không đặt kỳ vọng một "ngày Tết" trọn vẹn | Chuẩn bị đồ ăn dễ hâm cho cả nhà |
Với ông bà ở quê, cách dời Tết cần được nói khéo. Nhiều cụ coi trọng mùng 1 có đủ con cháu; giải thích rằng con cháu sẽ về đủ mặt vào mùng 4 và ở lại lâu hơn thường giúp các cụ dễ đồng ý. Nếu được, nhờ anh chị em khác trong nhà về đúng mùng 1 để ông bà không đón Tết một mình.
Điều quan trọng là cả nhà thống nhất cách đón từ sớm, và nói rõ với ông bà, họ hàng. Một bữa cơm sum họp vào mùng 4 với đủ mặt mọi người có ý nghĩa hơn một bữa mùng 1 thiếu người mà ai cũng nhìn đồng hồ.
Xong việc Tết trước khi ca trực bắt đầu
Người làm xuyên Tết không có tuần cuối để chạy nước rút, nên phải dồn việc lên trước. Một thứ tự gợi ý:
- Ngay khi có lịch ca, thường từ đầu tháng Chạp: báo gia đình lịch trực, thống nhất cách đón Tết.
- Trước rằm Chạp (22/1/2027): gửi quà, tiền biếu cho bố mẹ, người thân ở xa; đặt những món cần đặt trước.
- Trong những ngày nghỉ của tháng Chạp: dọn nhà hoặc thuê dọn, mua đồ khô, đồ dùng.
- Trước ca trực đầu tiên: lì xì cho con, cho ông bà, viết lời chúc gửi những người sẽ không gặp được trong Tết.
- Chuẩn bị đồ mang theo đi trực: đồ ăn nhẹ, nước, áo ấm, thuốc cá nhân, sạc điện thoại.
- Giao lại cho người ở nhà danh sách việc mấy ngày Tết: đón khách, đi chúc Tết ai, đồ ăn để đâu.
Đừng để những việc cần cảm xúc như lì xì con, chúc Tết bố mẹ dồn vào lúc vội trước giờ đi làm. Làm từ hôm trước, có thời gian ngồi với nhau một chút, cả bạn và gia đình đều thấy Tết đã thật sự đến.
Giữ sức khỏe trong những ca dài dịp Tết
Ngủ đủ trước ca. Tết là lúc nhiều người thức khuya vì tụ tập. Nếu bạn trực đêm giao thừa, đừng thức cùng cả nhà đêm hôm trước; ngủ một giấc dài trước ca quan trọng hơn mọi bữa tiệc.
Ăn uống đều, không ăn bù. Ca Tết hay bận dồn dập, dễ bỏ bữa rồi ăn bù quá nhiều đồ Tết béo, ngọt. Mang theo đồ ăn nhẹ, trái cây, nước, ăn từng ít theo giờ.
Không rượu bia khi làm và khi lái xe. Đây là quy định, không phải lời khuyên. Đã uống rượu bia thì không lái xe, kể cả chiều mùng 1 trên đường từ nơi làm về nhà.
Đi lại an toàn sau ca đêm. Người vừa xong ca đêm thường buồn ngủ hơn mình nghĩ. Nếu đường về xa, nghỉ một lúc trước khi đi, hoặc đi xe công nghệ, nhờ người đón.
Giữ ấm và đề phòng bệnh mùa. Tết rơi vào tháng 2, miền Bắc còn rét, có năm mưa phùn kéo dài. Người làm ngoài trời như giao hàng, bảo vệ, lái xe nên mặc đủ ấm, mang áo mưa, găng tay; người làm trong bệnh viện nên giữ các biện pháp phòng lây nhiễm như ngày thường dù đang Tết.
Nghỉ bù thật sự. Sau chuỗi ca Tết, những ngày nghỉ bù là để hồi sức, không phải để dồn hết việc nhà bị bỏ dở. Chia việc nhà sau Tết cho người khác cũng như trước Tết.
Con nhỏ khi bố hoặc mẹ trực Tết
Trẻ con dễ hụt hẫng khi thấy nhà bạn bè đủ bố mẹ còn nhà mình thiếu một người đúng ngày Tết. Vài cách giúp con:
- Nói với con sớm, bằng ngôn ngữ con hiểu: bố, mẹ làm công việc giúp mọi người được an toàn, được chữa bệnh, được nhận quà Tết.
- Cho con tham gia chuẩn bị "ngày Tết riêng" của nhà khi bố hoặc mẹ được nghỉ; con sẽ chờ ngày đó với niềm vui.
- Gọi video với con vào những lúc có thể, như giờ nghỉ, trước giao thừa.
- Để lại cho con một bao lì xì, một tấm thiệp hoặc vài dòng viết tay để con mở vào sáng mùng 1.
- Nhờ ông bà, người thân dẫn con đi chúc Tết, đi chơi như mọi năm, để con không bị lỡ những niềm vui quen thuộc.
- Sau Tết, dành một buổi chỉ có bố mẹ và con, kể cho con nghe về những ngày làm việc của mình.
Trẻ lớn hơn thường tự hào về công việc của bố mẹ hơn ta tưởng, nếu được giải thích. Một cái Tết có bố mẹ đi trực có thể thành một câu chuyện con kể lại với bạn bè.
Giữ một chút Tết ở nơi làm việc
Ở nhiều bệnh viện, đồn trực, cửa hàng, ca trực giao thừa vẫn có một mâm bánh kẹo, một bình hoa, một lời chúc nhau lúc giao thừa. Nếu bạn là người phụ trách ca, một chút chuẩn bị như vậy giúp cả nhóm thấy mình không bị bỏ ra ngoài cái Tết. Không cần cầu kỳ; quan trọng là có người nghĩ đến.
Mỗi người có thể mang theo một món nhỏ góp chung: một hộp mứt, vài khoanh bánh chưng, ít trái cây. Lúc giao thừa, nếu công việc cho phép, dừng tay vài phút để chúc nhau và gọi điện về nhà. Những phút đó thường thành ký ức đẹp của nghề.
Người làm việc tự do hay giao hàng một mình cũng có thể tạo cho mình một khoảnh khắc như vậy: dừng xe ở một chỗ an toàn, gọi về nhà lúc giao thừa, ăn một bữa tử tế giữa hai chuyến. Còn người dùng dịch vụ những ngày Tết, một lời chúc và lời cảm ơn với người giao hàng, người bán hàng là món quà dễ trao nhất.
Quyền lợi khi làm xuyên Tết: hỏi trước, đừng đoán
Đi làm vào ngày nghỉ Tết theo luật được trả lương làm thêm theo mức cao hơn nhiều so với ngày thường, và làm ban đêm còn được cộng thêm. Ngày nào là ngày nghỉ Tết, ngày nào là ngày nghỉ bù, cách tính cho từng loại ngày năm nay phụ thuộc vào lịch nghỉ chính thức và quy chế của nơi bạn làm. Bài riêng về đi làm ngày Tết 2027 được trả lương thế nào trên Tết Nay giải thích chi tiết.
Ở đây chỉ nhắc một điều thực tế: hỏi rõ trước khi nhận ca. Mức trả, có phụ cấp ăn, đi lại không, có ngày nghỉ bù không, trả vào kỳ lương nào. Ghi lại câu trả lời. Với người làm thời vụ, giao hàng theo đơn, hỏi thêm cách tính thưởng đơn dịp Tết và các khoản bị trừ nếu có.
Biết rõ quyền lợi không chỉ để khỏi thiệt mà còn để yên tâm làm việc. Người đi trực mà lo không biết có được trả đúng không thì Tết đã mệt lại càng mệt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Làm xuyên Tết thì nên đón Tết với gia đình thế nào?
Nhiều gia đình dời "ngày Tết" của nhà theo lịch ca: ăn tất niên sớm vào trưa 29 Chạp, hoặc cả nhà đi chúc Tết, về quê vào mùng 4, mùng 5 khi người làm được nghỉ. Điều quan trọng là thống nhất sớm và báo trước cho ông bà, họ hàng.
Trực đêm giao thừa cần chuẩn bị gì?
Ngủ đủ trước ca, mang đồ ăn nhẹ, nước, áo ấm, thuốc cá nhân, sạc điện thoại. Xong việc nhà quan trọng như lì xì con, chúc Tết bố mẹ từ hôm trước. Tính trước phương án đi về an toàn sau ca, nhất là khi phải về lúc rạng sáng.
Giải thích với con thế nào khi bố mẹ phải đi làm ngày Tết?
Nói sớm, bằng ngôn ngữ con hiểu, về công việc giúp người khác của bố mẹ. Cho con cùng chuẩn bị "ngày Tết riêng" của nhà khi bố mẹ được nghỉ, để lại thiệp hoặc lì xì cho con mở sáng mùng 1, gọi video vào lúc có thể.
Đi làm ngày Tết có được trả thêm lương không?
Có. Theo Bộ luật Lao động 2019, làm thêm vào ngày nghỉ lễ, Tết được trả ít nhất 300% tiền lương giờ của công việc đang làm, làm ban đêm còn được cộng thêm. Cách xếp loại ngày năm 2027 phụ thuộc lịch nghỉ chính thức và quy chế nơi làm việc.
Làm sao giữ sức khỏe khi làm ca dài dịp Tết?
Ngủ đủ trước ca, ăn uống đều thay vì ăn bù đồ Tết, không uống rượu bia khi làm và khi lái xe, nghỉ một lúc trước khi đi đường xa sau ca đêm, và dùng ngày nghỉ bù để hồi sức chứ không dồn việc nhà vào đó.