Nếu không chọn được ai xông đất Tết 2027, các gia đình thường làm một trong bốn cách: gia chủ tự xông nhà, để người trong nhà hợp tuổi nhất mở cửa, để tự nhiên ai đến trước thì đón, hoặc nhờ một người thân bất kể tuổi. Cách nào cũng có nhiều nhà làm, và không có cách nào khiến cả năm "xui" như lời đồn.
Đây là quan niệm dân gian để tham khảo. Bài dưới chỉ cách làm từng phương án cho gọn, kèm vài gợi ý cho người cao tuổi sống một mình, người ở trọ, nhà chỉ có hai mẹ con. Mục đích là để sáng mùng Một thứ Bảy 6/2/2027 của bạn bắt đầu nhẹ nhõm.
Vì sao năm nay nhiều nhà khó tìm người xông đất
Tết Đinh Mùi có một đặc điểm về lịch: tháng Chạp chỉ có 29 ngày, 29 Chạp là thứ Sáu 5/2/2027 và đêm đó đã là giao thừa. Nhiều người đi làm đến ngày cuối, rồi về quê ngay trong đêm hoặc sáng hôm trước. Ở các thành phố lớn, sáng mùng Một khu chung cư vắng hẳn, bạn bè hợp tuổi gần như đều đã đi.
Thêm vào đó là những gia đình ít người: ông bà sống riêng, con cái ở xa; vợ chồng trẻ mới chuyển đến chỗ lạ chưa quen hàng xóm; người độc thân thuê căn hộ một mình; người chăm bệnh nhân phải ở lại thành phố. Với họ, tìm một người "đúng tuổi, đúng giờ, đúng tính" là điều khó, và cố tìm cho bằng được đôi khi làm Tết nặng nề hơn.
Dân gian chưa bao giờ có một quy định cứng về việc nhà nào cũng phải có người xông đất. Nếp này sinh ra để ngày đầu năm vui vẻ, có người tới chúc Tết. Khi hoàn cảnh không cho phép, các gia đình vẫn có những cách đã được làm từ lâu, như sau. Bạn có thể chọn một cách, hoặc kết hợp: gia chủ tự xông nhà lúc giao thừa, rồi sáng mùng Một ai ghé chơi đầu tiên thì cũng vui vẻ coi là người mở năm.
Cách 1: gia chủ tự xông nhà
Đây là cách rất nhiều gia đình dùng, nhất là gia chủ ở thành phố. Các bước gọn:
- Khoảng mười, mười lăm phút trước giao thừa, gia chủ ra khỏi nhà, có thể mang theo chìa khoá, điện thoại, áo ấm. Ở chung cư thì ra hành lang hoặc xuống sảnh.
- Qua thời khắc giao thừa, gia chủ trở về, mở cửa bước vào trước; người trong nhà đón như đón khách, chúc nhau năm mới.
- Nếu muốn khớp giờ hoàng đạo ngày Bính Thìn, gia chủ có thể đợi sáng mùng Một mới làm, trong giờ Thìn (7–9 giờ) hoặc giờ Tỵ (9–11 giờ), với điều kiện trong nhà không ai ra ngoài trước.
- Sau khi vào nhà, cả nhà ngồi uống chén trà, lì xì cho trẻ con, rồi sinh hoạt như ngày Tết bình thường.
Có một băn khoăn hay gặp: gia chủ tuổi Sửu năm nay xung với năm Mùi theo bảng, vậy có nên tự xông? Nhiều nhà trong trường hợp này để người khác trong nhà, như vợ, chồng hoặc con có tuổi hợp hơn, làm người bước vào. Nhà nào chỉ có một mình gia chủ thì vẫn tự xông như thường; đây là quan niệm tham khảo, không phải điều cấm.
Cách 2: người trong nhà hợp tuổi nhất làm người mở năm
Trong một nhà bốn, năm người, thường sẽ có ai đó tuổi hợp với năm Đinh Mùi hơn gia chủ: một người con tuổi Mão, tuổi Hợi, tuổi Ngọ chẳng hạn, vì ba tuổi này hợp với năm theo cách xét phổ biến (Hợi – Mão – Mùi tam hợp, Ngọ – Mùi lục hợp). Gia đình có thể nhờ người đó ra ngoài trước giao thừa rồi bước vào đầu tiên.
Nếu người hợp tuổi là trẻ nhỏ, nên để bé đi cùng một người lớn ra ngoài, rồi bé bước vào trước, người lớn theo sau. Trẻ con thường rất thích được giao "nhiệm vụ" này; đừng biến nó thành áp lực bằng những câu như "năm nay nhà mình trông vào con đấy". Một lời khen, một phong bao lì xì là đủ để bé nhớ mãi.
Cách này giữ được tinh thần của tục xông đất, tức là có người bước vào đầu năm, mà không phải nhờ ai bên ngoài. Muốn biết trong nhà ai hợp tuổi nhất, bạn có thể dùng công cụ tuổi xông đất trên Tết Nay, nhập tuổi gia chủ rồi nhập lần lượt tuổi từng người trong nhà.
Cách 3: để tự nhiên, ai đến trước đón người đó
Đây là cách của nhiều gia đình không câu nệ. Không hẹn ai, không chọn tuổi, cửa mở, người nào đến chúc Tết đầu tiên thì là người xông đất. Có thể là hàng xóm cùng tầng, có thể là bạn của con, có khi là ông bà ở gần ghé qua.
Ở thành phố, người đầu tiên bấm chuông có khi là người giao hàng, người thu tiền dịch vụ, bảo vệ tòa nhà đi chúc Tết các căn. Hãy đón họ bằng một lời chúc Tết, một phong bao nhỏ nếu bạn muốn, và đừng bao giờ coi đó là điềm gì. Người làm việc trong những ngày cả thành phố nghỉ ngơi đáng được đón tử tế hơn ai hết.
Nhiều cụ còn quan niệm người đến tự nhiên mới là người "có lòng" nhất, vì họ đến không phải do được mời. Cách nhìn ấy giúp gia đình bỏ được nỗi lo chọn sai người, và giữ cho cửa nhà luôn rộng mở với hàng xóm. Đây là quan niệm dân gian để tham khảo, nhưng là một quan niệm dễ thương.
Cách 4 và những trường hợp riêng
Nhờ người thân bất kể tuổi. Một người em, người bạn thân, đứa cháu ở gần, dù tuổi không nằm trong danh sách đẹp, vẫn có thể được nhờ. Nhiều nhà chỉ tránh tuổi xung trực tiếp với gia chủ và tuổi Sửu (xung năm Mùi), còn lại thì mời người mình quý.
Ông bà sống một mình. Con cháu ở xa có thể gọi điện nhờ một người hàng xóm thân thiết sang chúc Tết sớm sáng mùng Một. Việc đó vừa là xông đất, vừa là cách để biết ông bà khoẻ, an toàn trong ngày đầu năm.
Người độc thân ở trọ. Bạn có thể tự xông nhà, hoặc để tự nhiên khi bạn cùng dãy trọ sang chơi. Nếu bạn về quê thì phòng trọ khoá cửa mấy ngày cũng không sao.
Nhà chỉ có hai mẹ con, hai bố con. Người lớn tự xông nhà hoặc để con mở cửa đầu năm đều được. Đừng để chuyện "nhà vắng đàn ông" theo nếp cũ làm bạn chạnh lòng; nhiều gia đình ngày nay mời cả nữ giới xông đất.
Người phải làm việc xuyên Tết. Bác sĩ, điều dưỡng, công an, người lái xe, người bán hàng trực Tết thường ra khỏi nhà từ trước giao thừa. Lần đầu bước về nhà sau ca trực chính là lần xông nhà của họ.
Những điều không cần lo
Mùa Tết hay xuất hiện những lời đồn khiến người ta bất an. Vài điều nên nhớ:
- Không có căn cứ nào nói nhà không có người xông đất thì cả năm gặp chuyện xấu; đó là lời doạ, không phải phong tục.
- Không cần làm lễ, cúng hay mua vật phẩm nào để "hoá giải" vì xông đất không đúng tuổi. Ai gợi ý bạn chi tiền cho việc này, hãy dè chừng.
- Không cần trách người đã xông nhà mình nếu năm đó có chuyện không vui; chuyện trong năm có trăm nguyên nhân.
- Không cần thức trắng hay bắt cả nhà chờ ai đó đến; ngủ đủ, sáng dậy khoẻ là khởi đầu tốt nhất.
- Không cần tin vào những bảng tuổi đưa ra điểm số tuyệt đối; các sách ghi khác nhau, mỗi bảng cộng điểm một kiểu.
Xông đất là một nếp đẹp để mở đầu năm. Khi điều kiện không cho phép, bỏ qua hoặc làm đơn giản cũng không làm năm mới của bạn kém đi.
Nếu trong nhà có người lớn tuổi rất coi trọng chuyện này mà năm nay không tìm được ai, hãy ngồi nói chuyện với ông bà, bố mẹ từ trước Tết. Kể cho cụ nghe các cách nhà khác vẫn làm, hỏi cụ muốn cách nào. Được hỏi ý, người già thường thấy yên lòng hơn là bị đặt trước một việc đã rồi. Nhiều cụ sẽ chọn để chính cụ hoặc đứa cháu ngoan nhất bước vào đầu năm, và đó là một quyết định đáng quý.
Một sáng mùng Một trọn vẹn không cần ai xông đất
Thay vì lo người xông đất, bạn có thể dồn sự chú ý vào những việc làm sáng mùng Một thật sự dễ chịu: dọn gọn phòng khách từ tối 29 Chạp, chuẩn bị sẵn ấm trà, đĩa mứt, vài bao lì xì; mặc bộ quần áo mình thích; gọi video chúc Tết bố mẹ, ông bà ở xa ngay khi họ dậy.
Nếu nhà vắng, hãy chủ động đi chúc Tết hàng xóm, người quen gần nhà vào giờ Tỵ, sau khi đã xuất hành. Bạn sẽ thấy nhiều nhà cũng đang trong hoàn cảnh giống mình và vui khi có người đến. Biết đâu chính bạn lại là người xông đất cho nhà họ.
Với người ở một mình, sáng mùng Một có thể hơi trống. Hẹn trước một cuộc gọi video với gia đình vào giờ cố định, ví dụ 8 giờ sáng, giúp buổi sáng có một điểm hẹn để chờ. Ra ngoài đi bộ một vòng phố vắng, ghé một quán cà phê mở cửa ngày Tết, chúc Tết người bán hàng, cũng là cách đón năm mới không kém phần ấm áp.
Một buổi sáng đầu năm như vậy có thể không đúng từng bước theo sách, nhưng có đủ những thứ làm nên ngày Tết: người thân hỏi han, hàng xóm chào nhau, một bữa sáng ngon và tâm trạng nhẹ nhàng. Đó là thứ đáng giữ hơn mọi phép chọn tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Gia chủ tự xông nhà có bị coi là không tốt không?
Không. Gia chủ tự xông nhà là cách rất nhiều gia đình làm, nhất là ở thành phố. Có bảng khuyên chọn người hợp tuổi năm hơn, nhưng không bảng nào nói gia chủ tự xông là điều xấu.
Ra ngoài trước giao thừa bao lâu là đủ?
Không có quy định thời gian. Nhiều người ra ngoài khoảng mười đến mười lăm phút trước giao thừa rồi trở vào ngay sau thời khắc chuyển năm. Mặc ấm và mang theo chìa khoá để khỏi bị khoá ngoài.
Nhà có người tuổi Sửu thì có nên để người đó mở cửa đầu năm?
Theo bảng, Sửu xung với năm Mùi, nên nếu trong nhà có người khác thì nhiều nhà để người đó mở cửa. Nếu người tuổi Sửu ở một mình, họ vẫn tự xông nhà như thường; đây là quan niệm tham khảo.
Người giao hàng đến đầu tiên sáng mùng Một thì sao?
Hãy đón họ bằng lời chúc Tết và một phong bao nhỏ nếu muốn. Đừng coi đó là điềm xấu hay tốt. Người làm việc ngày Tết đáng được trân trọng, và nhiều gia đình vui vẻ coi họ là người mở năm.
Về quê ăn Tết thì nhà ở thành phố có cần người xông đất?
Không cần. Nhà khoá cửa mấy ngày Tết là chuyện bình thường. Khi bạn trở lại, người đầu tiên ghé chơi hoặc chính bạn bước vào cũng được coi là mở năm cho căn nhà.
Có nên thuê người xông đất?
Có nơi có dịch vụ như vậy, nhưng xông đất vốn là việc của người thân quen đến chúc Tết. Thuê một người lạ để "lấy vía" thường không mang lại ý nghĩa mà nếp này hướng tới. Tự xông nhà hoặc để tự nhiên là cách nhẹ nhàng hơn.
