Cây quất chưng Tết trong nhà giữ được quả và lá xanh khi có đủ ánh sáng, đất ẩm vừa phải, ít bị dời chỗ và không bị gió máy lạnh, hơi nóng thổi thẳng vào. Quả rụng, lá vàng phần lớn do cây đổi môi trường quá đột ngột: từ vườn nắng gió vào góc phòng tối, rồi bị tưới quá nhiều hoặc quá ít.
Với Tết Đinh Mùi 2027, nhiều nhà giữ quất tới rằm tháng Giêng là thứ Bảy 20/2/2027, tức hơn hai tuần sau mùng 1 (6/2/2027), và còn mang về từ trước ông Táo (30/1/2027). Gần một tháng trong nhà là quãng khá dài với một cây ăn quả ưa nắng. Bài dưới đây đi qua những việc cụ thể để cây qua được quãng đó, rồi bàn chuyện sau rằm: giữ, trả hay xử lý ra sao.
Vì sao quất chưng trong nhà hay rụng quả, vàng lá
Quất cảnh được nhà vườn chăm suốt nhiều tháng ngoài trời, nắng gió đầy đủ, quả được canh cho chín vàng đúng dịp Tết. Khi vào nhà, cây mất phần lớn ánh sáng, độ ẩm và nhiệt độ cũng thay đổi. Để thích nghi, cây có thể rụng bớt lá già và quả, nhất là quả nhỏ, quả đã chín quá.
Bên cạnh đó là những thói quen làm nặng thêm: tưới mỗi ngày dù đất còn ướt, để chậu ngâm trong đĩa nước, đặt cây trước cửa gió máy lạnh hoặc sát bếp, kéo cây ra kéo vào mỗi lần dọn nhà. Cây chịu một lần đổi chỗ được, nhưng đổi liên tục thì rụng nhiều hơn.
Một nguyên nhân ít người để ý là quá trình chở cây. Cây lớn, nặng, được chằng buộc trên xe, rung lắc qua nhiều con phố, có khi phơi gió lạnh cả buổi. Cành bị va, rễ bị xáo trộn trong chậu, nên vài ngày đầu sau khi về nhà là lúc cây nhạy cảm nhất. Đó cũng là lý do không nên tưới quá tay, không bón gì thêm và không dời chỗ trong những ngày này.
Cũng nên hiểu rằng rụng một ít quả và vài lá trong mấy tuần chưng là bình thường. Cây quất không phải đồ trang trí bằng nhựa. Chỉ khi quả rụng hàng loạt, lá vàng úa lan rộng thì mới là dấu hiệu cây đang gặp vấn đề cần xử lý.
Ngày đầu cây quất về nhà
Những việc làm trong ngày đầu giúp cây bớt sốc và giúp bạn biết tình trạng gốc rễ để chăm những ngày sau.
- Đặt chậu ở chỗ cố định, nền phẳng, chắc; quất lớn kèm chậu khá nặng, nên dùng xe đẩy hoặc hai người nhấc.
- Giữ nguyên hệ cọc tre, dây thép, dây buộc nhà vườn dùng để giữ dáng và giữ cành trĩu quả.
- Kiểm đất: bóp thử đất mặt, khô thì tưới đẫm một lần, ướt thì chưa tưới.
- Lót đĩa dưới chậu; sau mỗi lần tưới đổ nước đọng trong đĩa.
- Nhặt quả rụng, lá vàng sẵn trên mặt chậu để tiện theo dõi.
- Hỏi người bán hoặc người giao về số lần tưới, chỗ đặt, và với cây thuê thì ngày thu lại, ghi lại bằng tin nhắn.
Đừng tháo dây buộc vì thấy vướng mắt. Nhiều cành quất được buộc đỡ để không gãy dưới sức nặng của quả; tháo ra, cành có thể oằn và gãy ngay trong mấy ngày Tết.
Tưới quất theo tình trạng đất, không theo lịch
Cách tưới tốt nhất là nhìn đất và nhìn cây. Bảng dưới gợi ý cách đọc.
| Bạn thấy | Có thể là | Nên làm |
|---|---|---|
| Đất mặt khô, chậu nhẹ khi nghiêng thử | Cây cần nước | Tưới chậm quanh gốc đến khi nước chảy ra lỗ đáy |
| Đất ẩm, chậu nặng | Đủ nước | Chưa tưới, kiểm lại sau một hai ngày |
| Đất ướt sũng, có mùi chua, lá vàng từ dưới lên | Úng rễ | Ngừng tưới, đổ nước đĩa, đưa ra chỗ thoáng |
| Lá héo rũ, đất khô co khỏi thành chậu | Khô kiệt | Tưới nhiều lần nhỏ cho đất ngấm lại |
| Lá khô mép, cây ở trước máy lạnh | Gió khô | Dời cây hoặc chỉnh hướng gió |
Phòng có máy lạnh chạy liên tục làm đất khô nhanh hơn, phòng kín không máy lạnh ở miền Bắc mùa rét thì đất khô chậm. Vì vậy cùng một cây, ở hai nhà khác nhau có thể cần nhịp tưới khác nhau. Không tưới nước lên quả và lá liên tục, vì lá ẩm lâu trong phòng kín dễ sinh nấm.
Ánh sáng: thứ quất thiếu nhất khi vào nhà
Chỗ sáng nhất mà không chắn lối. Gần cửa sổ lớn, cửa kính ra ban công là chỗ hợp nhất trong căn hộ. Quất ở góc phòng tối nhiều ngày gần như chắc sẽ rụng lá.
Cho cây "đi nắng" khi có thể. Nhà có hiên, ban công, sân thượng thì ngày nắng nhẹ có thể đưa cây ra vài giờ rồi đưa vào. Tuy nhiên, nếu chậu quá nặng, việc kéo ra kéo vào lại gây rung lắc, khi đó để cố định gần cửa sổ là hợp lý hơn.
Bật đèn không thay được nắng. Đèn trong phòng khách thường quá yếu để cây quang hợp. Đèn trồng cây chuyên dụng có thể giúp phần nào, nhưng với một cây chưng vài tuần, chỗ đặt sáng vẫn là cách đơn giản nhất.
Xoay chậu nhẹ, không xoay liên tục. Một phía tán quay về cửa sổ sẽ xanh hơn phía trong. Có thể xoay chậu một phần nhỏ sau mỗi vài ngày cho đều, nhưng không xoay mỗi ngày.
Đèn trang trí trên quất. Dây đèn LED quấn nhẹ lên tán thì không sao, miễn là đèn không nóng, không đè lên chùm quả, và tắt khi cả nhà đi ngủ.
Quả quất cảnh: ngắm thì được, ăn thì nên cẩn thận
Nhiều người tiếc quả quất chín vàng sau Tết và muốn hái làm mứt, ngâm đường hay pha nước. Điều cần biết là quất trồng làm cảnh thường được chăm theo mục đích giữ quả đẹp, không theo tiêu chuẩn trồng để ăn. Trong quá trình trồng, cây có thể được phun thuốc bảo vệ thực vật hoặc chất giữ quả mà bạn không biết loại gì, phun lúc nào.
Vì vậy, nếu không biết rõ nguồn và cách trồng, an toàn hơn là không dùng quả quất cảnh để ăn hoặc chế biến. Nếu quen người trồng và được xác nhận cây không phun thuốc gần thời điểm thu, quyết định là của bạn; dù vậy vẫn nên rửa kỹ. Muốn có quất làm mứt hoặc pha nước, mua quất ăn ở chợ là lựa chọn ít rủi ro hơn.
Với trẻ nhỏ trong nhà, nhắc trẻ không hái quả trên cây để ăn. Quả nhỏ tròn cũng là vật trẻ dễ cho vào miệng, nên với bé còn nhỏ, người lớn để ý quả rụng trên sàn.
Sau rằm tháng Giêng: giữ, trả hay bỏ
Qua rằm Giêng (thứ Bảy 20/2/2027), cây quất thường đã ở trong nhà gần một tháng. Có ba hướng phổ biến:
- Trả cây thuê: liên hệ đúng ngày đã hẹn, tưới cây vừa đủ trước khi giao, chụp ảnh tình trạng lúc trả để đối chiếu với lúc nhận.
- Giữ cây để trồng tiếp: hái bớt quả còn lại để cây không phải nuôi quả, tỉa cành khô, đưa ra chỗ có nắng dần dần, tưới đều; cây cần thời gian hồi sức và chưa chắc năm sau đã ra quả đẹp như cây nhà vườn.
- Đem về quê trồng xuống đất: nhiều gia đình làm vậy và cây sống tốt hơn trong chậu; nên hạ thổ khi thời tiết dịu, tưới đẫm và che nắng gắt vài ngày đầu.
- Không giữ được: hỏi nơi bán có thu lại không; nếu bỏ, cắt nhỏ cành, đổ đất ra chỗ phù hợp, rửa chậu để dùng lại; tránh để cả chậu cây ra vỉa hè.
- Chậu, cọc, dây buộc còn tốt thì giữ lại cho những chậu cây khác hoặc cho năm sau.
Hướng nào cũng ổn, miễn là quyết sớm. Cây để lửng lơ trong nhà thêm vài tuần sau rằm, không trả cũng không chăm, thường là cây mất trắng.
Lịch chăm quất từ ông Táo đến rằm Giêng 2027
Một lịch mẫu cho cây quất mang về quanh ngày ông Công ông Táo. Bạn dịch lên hay xuống theo ngày nhận cây của nhà mình; nguyên tắc là kiểm đều, làm ít mà đúng.
- Khoảng 30/1/2027 (23 tháng Chạp): nhận cây, đặt chỗ cố định, kiểm đất, lót đĩa, nhặt quả rụng sẵn.
- Từ 31/1 đến 4/2/2027: mỗi sáng nhìn lá và đất; chỉ tưới khi đất mặt khô; ghi nhớ khoảng cách giữa hai lần tưới để biết nhịp riêng của cây nhà mình.
- Thứ Sáu 5/2/2027 (29 Tết, ngày cuối năm): nhặt lá, quả rụng; lau đĩa lót; kiểm cọc, dây buộc chắc chắn trước những ngày khách đông.
- Mùng 1 đến mùng 3 (6/2 đến 8/2/2027): giữ nhịp tưới cũ dù nhà bận; nhắc trẻ không bám cành, không hái quả.
- Từ mùng 4 đến trước rằm: nếu có ban công hoặc hiên, cho cây ra chỗ nắng nhẹ những ngày đẹp trời nếu chậu không quá nặng; xoay chậu một chút sau vài ngày.
- Thứ Bảy 20/2/2027 (rằm tháng Giêng): quyết định trả, giữ hay đem về quê, rồi làm theo phần sau rằm ở trên.
Nhiều nhà lo nhất là nhịp tưới trong mấy ngày Tết khi cả nhà đi chúc Tết hoặc về quê. Nếu vắng nhà hai ba ngày, tưới vừa đủ trước khi đi, dời cây ra khỏi luồng gió máy lạnh và tắt máy lạnh phòng đó; không tưới thật đẫm "cho chắc" vì dễ thành úng.
Quất trong căn hộ có trẻ nhỏ và thú cưng
Cây quất lớn kèm chậu đất có thể rất nặng. Với trẻ đang tập đi hoặc hay leo trèo, chậu phải đặt thẳng trên sàn, không kê lên bục cao, và nằm trong góc để trẻ không bám vào cành kéo đổ. Cọc tre và dây thép giữ dáng có đầu nhọn, nên kiểm và bọc các đầu nhô ra ở tầm mắt của trẻ.
Nhà nuôi chó mèo nên để ý chúng có cào đất hay gặm lá, quả không. Đất chậu có thể có phân bón, và như đã nói ở trên, cây có thể đã được phun thuốc. Nếu thú cưng có biểu hiện bất thường sau khi gặm cây, đưa đến bác sĩ thú y.
Đĩa lót chậu đầy nước cũng là chỗ trẻ con thích nghịch và là chỗ muỗi đẻ nếu để lâu. Đổ nước đọng sau mỗi lần tưới vừa tốt cho rễ quất, vừa giữ nhà sạch.
Câu hỏi thường gặp
Quất mới mua về đã rụng quả có sao không?
Rụng ít quả trong mấy ngày đầu là phản ứng thường gặp khi cây đổi môi trường. Giữ cây ở chỗ sáng, không dời liên tục, tưới khi đất mặt khô. Nếu quả rụng hàng loạt kèm lá vàng nhanh thì kiểm xem có úng rễ, có gió máy lạnh thổi thẳng hay không.
Một tuần nên tưới quất mấy lần?
Không có số lần chung. Cây trong phòng máy lạnh khô nhanh hơn cây trong phòng mát kín. Bóp thử đất mặt: khô thì tưới đẫm một lần, ẩm thì chưa tưới. Luôn đổ nước đọng trong đĩa lót để rễ không bị ngâm.
Có nên ăn quả của cây quất chưng Tết không?
Nếu không biết rõ cây được trồng và phun thuốc thế nào, an toàn hơn là không ăn. Quất cảnh trồng để giữ quả đẹp, có thể đã được phun thuốc bảo vệ thực vật hoặc chất giữ quả. Muốn làm mứt hay pha nước, mua quất ăn ở chợ thì yên tâm hơn.
Có nên tháo cọc tre và dây buộc trên cây quất không?
Không nên tháo trong thời gian chưng. Hệ cọc và dây giúp giữ dáng và đỡ những cành trĩu quả; tháo ra cành dễ oằn hoặc gãy. Nếu giữ cây trồng lâu dài, có thể nới hoặc thay dây sau Tết khi đã tỉa bớt quả.
Sau rằm tháng Giêng có giữ cây quất trồng tiếp được không?
Giữ được nếu có chỗ nắng như sân thượng, ban công rộng hoặc vườn. Hái bớt quả, tỉa cành khô, đưa ra nắng từ từ, tưới đều. Cây cần thời gian hồi sức và năm sau chưa chắc ra quả đẹp như cây nhà vườn chăm chuyên.
Quất để trong phòng máy lạnh được không?
Được, nếu không để gió thổi thẳng vào tán và cây vẫn có ánh sáng từ cửa sổ. Phòng máy lạnh làm đất và lá khô nhanh, nên kiểm đất thường xuyên hơn. Nếu thấy mép lá khô, dời cây ra khỏi luồng gió.
